به صورت جوان زيبايى بر وى ظاهر شده است و دم طاووس دارد . گاه چنين مىانديشم كه اين بزرگداشت نيروى اهريمنى از نظر اساس مطلب شبيه كفاره‌ها و فديه‌هايى است كه در روزگار باستان - بنا به نوشته‌هاى هرودوت و ديگر مآخذ 5 - آمستريس « 1 » ، زن خشايارشا ، به خداى زيرزمين و جهان فرودين نثار مى - كرد . بعيد نيست كه عقيده به وجود « ديويسنان » ( ديو پرستان ) كه در اوستا بر آنان لت شده است موجب پيدايش انديشه‌هايى مبنى بر تكريم عالم ظلمت شده باشد ، و ممكن است هنوز آثار و بقاياى ديو پرستى را كه در مازندران رواج داشته و زردشت به شدت آن را مردود شمرده و محكوم كرده است ، در يزيديان و عقايد عجيب آنان سراغ كرد . پيداست كه در آيين يزيديان پاره‌اى از خصايص كيش باستانى ايران را مىتوان يافت نظير مسئلهء ثنويت ، و بزرگداشت عناصرى مانند آتش و آب و خاك ، و عقيده به نخستين انسانى كه پيش از حضرت آدم مىزيست ( منتها برق عصيان بر او نزد ) و اين عقيده « گيه مرتن « 2 » » ( كيومرث ) اوستا را به ياد مىآورد كه پيش از مشيه « 3 » يا « مشيوى « 4 » » يعنى آدم و حواى ايرانى مىزيست . يزيديان از انداختن آب دهان بر روى زمين حذر مىكنند و اين همان فريضه‌اى است كه قدمت آن به روزگار روى كار آمدن مغان باز مىگردد 6 . و نيز از ريختن آب جوش بر روى زمين حذر دارند مبادا سر و روى جن‌بچگان بسوزد . بارها شنيده‌ام كه اگر بر گرد يكى از يزيديان خطى بكشند آن بينوا ساعتها مىايستد و جرئت نمىكند كه ازين دايره‌اى كه به گمان او سحر و افسون است پاى فراتر نهد ، و اين كار راه و رسم تعويذ و بلاگردانى مزديسنا را به ياد مىآورد كه « كرش ورس « 5 » » نام دارد ، و ذكر آن در ونديداد آمده است . از اين گذشته آيين يزيدى دلالت بر بقاياى كهنى از كيش باستانى آشور و بابل « 6 » يعنى پرستش آفتاب و ماه و ستارگان دارد ، زيرا يزيديان ظاهرا « شمش « 7 » » ( شمس ) خداى آفتاب را به صورت عقيده به شيخ شمس ( به كسر اول ) و پرستش « سن « 8 » » ( به كسر اول ) خداى ماه را به صورت عقيده به شيخ سن « 9 » ( به كسر اول و تشديد دوم ) كه تجلى ذات الاهى است حفظ كرده‌اند 7 . آيين يزيديان از بسيارى جهات از كيش مانوى متأثر شده است . يزيديان عقيده به پاكى و طهارت را از مذهب عيسويان نسطورى و بخصوص از دين اسلام گرفته‌اند و با هر يك از اين كيشها سر و كار داشته‌اند . يزيديان محمد ( ص ) را با

--> ( 1 ) . Amestris ( 2 ) . Gayamaretan ( 3 ) . Mashya ( 4 ) . Mashyoi ( 5 ) . karshvars ( 6 ) . Assyro - Babylonian ( 7 ) . Shamash ( 8 ) . Sin ( 9 ) . Sinn