راهنماهاى دريانوردى ناخدايان عرب مسلمان را مانند ابن ماجد كه راهنماى واسكودوگاما بود به وجود آورد « 1 » . ابن ماجد در اثر خود بنام الفوائد فى اصول علم البحر و القواعد . دستورات بحرپيمايى در اقيانوس هند ، درياى سرخ ، خليج فارس ، درياى غربى چين و آبهاى جنوب شرقى آسيا را نوشت . . . اين دريانورد متبحر در امور كشتىرانى نقشه‌اى از تمامى سواحل هند را به واسكودوگاما نشان داد كه با نصف النهارات و مدارات موازى با خط استوا وفق داده شده بود . گاما ، يك اسطرلاب بزرگ چوبين و اسطرلابهاى ديگرى از فلز را به او نشان داد . ولى كشتىران عرب از ديدن آنها اظهار تعجب نكرد و حتى به اين دريانورد پرتغالى گفت در آن بخش از دنيا كه او زندگى مىكند ادوات بهترى در دريانوردى به كار مىبرند و از ستارگان راهنمايى مىگيرند و سپس وسيله‌اى را به گاما نشان داد كه از سه صفحه ساخته شده بود . كتاب ابن ماجد مهمترين اثرى بود كه در 895 ه / 90 - 1489 م به انجام رسيد . به نظر مىرسد كه اين كتاب خلاصه و زبدهء مطالب دانش شناخته شدهء نظرى و عملى در كشتىرانى آن زمان باشد كه درباره ريشه افسانه‌اى كشتيرانى ، حركات قمرى ، سوزن مغناطيسى ، راههاى دريايى اقيانوس هند و عرض جغرافيايى شمارى از بنادر آن اقيانوس و درياى چين بحث مىكند . علاوه بر آن ساحل غربى هند ، ده جزيره بزرگ ( قمر Qumr يا ماداگاسكار ، سوماترا ، جاوه ، الغور Al - Ghur يا فرمز ، بحرين ، سوكوترا و غيره ) و موسم بارندگى با ذكر تاريخ آغاز آن را به هر شكل وصف مىكند . در پايان كتاب به تفصيل از لنگرگاهها ، نقاط كم عمق اقيانوس ، سواحل ، صخره‌هاى درياى سرخ سخن مىگويد « 2 » . سليمان بن احمد بن سليمان مهرى كه معاصر ابن ماجد و از او جوان‌تر بود ، در نيمه اول قرن شانزدهم م ، پنج رساله درباره قوانين دريانوردى نوشت كه مهمترين آنها « العمدة المهريه فى ضبط العلوم البحريه » است كه فصولى در باب نجوم دريايى ،

--> ( 1 ) . تاريخ الادب الجغرافى العربى ، ص 163 . ( 2 ) . خدمات مسلمانان به جغرافيا ، ص 122 و 123 .