راههاى آبى درياى عرب ، نواحى ساحلى آفريقاى شرقى ، خليج بنگال و مالايا و سواحل هند و چين و راههاى آبى اقيانوس هند دارد « 1 » . در اينجا به بحث درباره سير و سفرهاى دريايى مسلمانان در قرون وسطى اسلامى ( قرنهاى سوم و چهارم هجرى ) پايان مىدهيم و نظر خوانندگان محترم را به ترجمه‌اى كه از يكى از اين سفرنامه‌هاى دريايى در قرن چهارم هجرى توسط سليمان تاجر سيرافى نوشته شده و همشهرى او ابو زيد حسن گردآورى كرده ، توجه داده و ضمنا يادآورى مىشود اين سفرنامه كه بنام اخبار الصين و الهند و يا سلسلة التواريخ معروف شده نمونه و الگويى براى جغرافى دانان و دريانوردان قرنهاى بعد بوده و اثر آن را در سلسله آثار دريايى و دريانوردى نبايد ناديده انگاريم .

--> ( 1 ) . همان ، ص 124 .