نزديك به مبادله مىپرداختند « 1 » . ( تصوير كشتى ) در دوره امويان بعضى از سفرهاى دريايى به منظور جنگ انجام شده است ، از جمله تصرف سند در دوران فرمانروايى حجاج بن يوسف بر عراق است كه محمد بن قاسم با كشتىهايى در سال 92 ق / 710 م بندرهاى پر ارزش ديبل و منصوره را فتح كرد . جرج حورانى روايتى از مروزى نقل مىكند كه برخى مسلمانان شيعه از آزار و شكنجه واليان خراسان گريخته بودند ، در جزيره‌اى در يكى از رودخانه‌هاى بزرگ چين ماندگار شدند . اينان در زمانهاى بعد ميانجى داد و ستد ميان چينىها و بيگانگان بودند « 2 » . همزمان با تأسيس بغداد و توسعه و رونق دو بندر بصره و سيراف ، فعاليت اعراب و ايرانيان مسلمان در كار بازرگانى نيز گسترش پيدا كرد . اين فعاليتها از چين در مشرق تا سفاله در ساحل شرقى افريقا امتداد يافت . اعراب فن دريانوردى را از ايرانيان فرا گرفتند و در اين فن خبره شدند . آنان از قرن سوم هجرى قمرى به بعد بادهاى موسمى و بادهاى بسامان را مىشناختند و تنها از سواحل جزيرة العرب به سوى هندوستان كشتىرانى مىكردند . با شاخه‌هاى دريا در ميان خليج فارس و درياى چين آشنا شدند و اين مجموعه را به هفت دريا تقسيم كردند و هر يك را نامى خاص گذاشتند و از عدن به آفريقاى شرقى شراع كشيدند ( بادبان برافراشتند ) و تا نقطه‌اى در جنوب مانند سفاله پيش رفتند . آنان آزادانه در بحر احمر ( درياى سرخ ) ، بحر الروم ( مديترانه ) ، درياى سياه ، درياى خزر و همچنين رودهاى نيل و سند كشتيرانى مىكردند . هر چند كشتىهاى اعراب در مقايسه با كشتىهاى چينى كوچك بود و در اقيانوس هند خطر مواجه شدن با والهاى بزرگ آنها را تهديد مىكرد با شجاعت و شكيبايى به مسافرتهاى دريايى دور و دراز و پر خطر تن در مىدادند و از نقشه‌هاى دريايى « رهمانىها و دفاتر » استفاده مىكردند . با توسعه دريانوردى تجارت نيز گسترش يافت . اعراب و مسلمانان با قدرت

--> ( 1 ) . جهانگردان مسلمان در قرون وسطى ، زكى محمد حسن ، ص 30 . ( 2 ) . دريانوردى عرب در درياى هند ، ص 85 .