ماتئو ريچى ( مترجم : محمد زمان )

مقدمهء مصحح 9

چين نامه ( فارسى )

پيشگفتار اين كتاب چين‌نامه از متن‌هاى ارزنده و در نوع خود يگانهء زبان فارسى است ، از چند نظر : به اعتبار مقام شامخ هنرى مترجم آن محمد زمان كه از نقّاشان بزرگ و مكتب‌گذار در تاريخ هنر ايران به شمار مىآيد ، به لحاظ نمونه‌اى شيوا از نثرنويسى فارسى آن هم از دوره‌اى كه برحسب داورىهاى ناسنجيده و نادرست ناشى از عادت به پيروى و اكتفا به نقل و تكرار مشهورات و متداولات بدون بازنگرى و كسب نظر شخصى به غلط و غفلت به دورهء تنزل و انحطاط نثر فارسى نام برآورده ، و سرانجام به لحاظ نمونه‌اى از ترجمهء مستقيم و بىواسطه از زبان لاتين به زبان فارسى در سه قرن و نيم پيش و افزون بر همهء اينها به اعتبار متنى كهن در چين‌شناسى به زبان فارسى . برخى از كسانى كه شرح حال محمد زمان را نوشته‌اند در انتساب اين اثر به محمد زمان نقاش ترديد نموده محمد زمان نقاش و محمد زمان فرنگىخوان مترجم كتاب را دو شخصيت جداگانه انگاشته‌اند . ممكن است در قديم بر اثر محدوديت دامنهء نامگذارى و نامگزينى و رواج و گردش نام‌هاى بخصوص حتى تا چند پشت تطابق هويت در اشخاص پديد آيد ، اما آن وجوه مشترك ، چنان كه ابن خلّكان ( 608 - 681 ) براى اثبات همين موضوع نمونه‌اى از آن را در وفيات الأعيان نقل كرده « 1 » ، در نسب و

--> ( 1 ) . ابن خلّكان : وفيات الأعيان ، به كوشش احسان عباس ، بيروت 1977 ، ج 5 ، صص 223 - 224 . آورده است كه چگونه اسم و كنيه و نام خاستگاه مردى مغربى با ابن طرارا - از پيشوايان مذهب فقهى جريرى در قرن چهارم - تا چند پشت يكسان بوده است حتى زادگاه جداگانهء هر دو نيز نهروان نام داشت . يكى نهروان معروف در عراق و ديگرى روستايى گمنام و دورافتاده در اقصاى مغرب .