ماتئو ريچى ( مترجم : محمد زمان )
مقدمهء مصحح 32
چين نامه ( فارسى )
برابر مينياتور يا به اصطلاح زمان « چينىسازى » پىريزى كرد . از آن به بعد شبيهسازى و طبيعتگرايى در نقاشى ايرانى معمول گرديد كه در ضمن فراگرفتن اصول سبك در ترسيم مناظر و مرايا رنگ و بوى هنر ايرانى و نازككارىهاى مينياتورى در آن نمايان است » . « 1 » از سال وفات محمد زمان نيز اطلاعى در دست نيست . آخرين اثر تاريخدار كه تاكنون از او سراغ است جعبهء قلمدانى است با رقم « يا صاحب الزمان » با تاريخ 1109 ه . ق . « 2 » در پايان بايد اشاره كرد كه محمد زمان از نظر تحولى كه در نقاشى ايران پديد آورد يكى از شخصيتهاى بزرگ هنرى ايران بهشمار مىرود . سبك و شيوهء محمد زمان تا هنگامى كه در عصر قاجار شيوهء صنيع الملك غفارى بر آن تفوق يافت از سوى نقاشان ايرانى پيروى مىشد . « 3 »
--> ( 1 ) . برومند ، هنر قلمدان : 97 . ( 2 ) . ذكاء ، « محمد زمان نخستين نگارگر ايرانى كه به اروپا فرستاده شد » : 54 . ( 3 ) . همان : 57 - 58 .