ماتئو ريچى ( مترجم : محمد زمان )

مقدمهء مصحح 19

چين نامه ( فارسى )

ناظرى بر تحولات و پديده‌هاى اجتماعى و تاريخى ، رويدادهاى آن زمان چين را به دقت در آثار خود ثبت كرده ؛ آثارى كه در چند صد سال گذشته به خصوص در صد سال اخير بسيار مورد توجه و بررسى قرار گرفته است . نسخه‌اى كه هم‌اينك در دست ماست ترجمه‌اى است از محمد زمان ، نقاش نامدار دورهء صفويه كه از باب اول متن لاتين كتاب هيأت اعزامى مسيحيان به چين گرفته شده است . اين نسخهء فارسى از مدت‌ها قبل به‌عنوان اثرى تاريخى در بين تعداد بسيار اندكى از ايرانشناسان تا حدى شناخته شده بود اما ، تحقيق و بررسى دقيق و گره‌گشايى دربارهء آن انجام نگرفته و متن صحيح و قابل استفاده‌اى از آن عرضه نشده بود . با آنكه منابع تحقيق در اين زمينه براى استفادهء دانشمندان ايرانى به زبان‌هاى اروپايى وجود دارد ، اما به دليل تنوع موضوع‌ها و زمينه‌هاى گوناگون در يادداشت‌هاى ماتيو ريچى شرايط ديگرى براى روشمند نمودن استفاده از كتاب و ويرايش متن ، ضرورى و حتمى است كه آشنايى با زبان ، تاريخ و فرهنگ چين در اولويت قرار دارد . اينك به چند انگيزه در لزوم وجود اين گزينه و مسائل مربوط به تصحيح كتاب ، اشاره خواهيم نمود . نخستين انگيزه در لزوم مقابلهء متن فارسى با متن اصلى اين است كه متن فارسى كتاب ترجمه‌اى است از ترجمهء لاتين كتاب و بدين‌سان نام‌هاى اشخاص و جايگاه‌ها و مناصب از آوانويس نام‌ها و كلمات ضبط شده در نسخهء لاتينى به خط فارسى بازنويس شده است . بديهى است زبان چينى از هر لحاظ با زبان فارسى و زبان‌هاى اروپايى تفاوت و اختلاف بسيار دارد . بنابراين اختلاف زيادى در تلفظ و آوانويسى نام‌ها از چينى به لاتين به‌وجود آمده كه اين روند به هنگام آوانويسى از زبان لاتين به فارسى نيز افزايش يافته و در نتيجه اختلاف تلفظ آنها با اصل چينى بسيار بيشتر شده است .