جلد دوّم ادامه بخش يك ادامه فصل سوم 8 مبانى فقهى مشروطه‌خواهى از ديدگاه آخوند خراسانى « 1 » داود فيرحى « 2 » چكيده براى دستيابى به مبانى انديشهء سياسى آخوند ، بايد دستگاه فقهى - سياسى شيخ انصارى و تحوّلات مكتب شيخ از 1281 - 1324 ق نيز بررسى شود . به نظر شيخ انصارى ، تصرّف در بسيارى از امور عامّه ، بدون اذن ائمّهء معصوم عليهم السلام و رضايت آنان جايز نيست و تنها در امورى كه مشروعيت انجام آنها مفروض باشد ، ادلّه صرفاً نوعى اولويت به فقيهان مىدهد . از اين رو ، شيخ ديدگاهى پرهيزآميز به سياست و قدرت سياسى داشت . پس از فوت شيخ انصارى ، مكتب شيخ در حوزه‌هاى علميه رواج بيشترى داشت و محور مباحث بود و مبانى فقهى آخوند خراسانى نيز مبتنى بر انديشهء شيخ بود . از ديدگاه آخوند ، تصرّف فقيه در امور حسبيه ، به دليل ولايت نيست ، بلكه از باب قدر متيقّن است . ادلّهء ولايت فقيهان ، حداكثر بر امر قضاوت دلالت دارند . آخوند ، از جهت ضرورت مبارزه با ظلم و وجوب افتاء بر عدم مشروعيت تصرّفات جورى سلطان و دربار ، از مشروطيت ايران دفاع كرد . كليدواژه‌ها : آخوند خراسانى ، شيخ انصارى ، مشروطيّت ، ولايت فقيه . مقدّمه نوگرايى دينى - سياسى در ايران معاصر ، از ديدگاه فقهى ، بر دو مبناى مهم و متفاوت

--> ( 1 ) . مجموعه مقالات همايش بررسى مبانى فكرى و اجتماعى مشروطيّت ايران : بزرگ‌داشت آية اللَّه محمّد كاظم خراسانى ، تهران - دى 1382 . به كوشش ستاد بزرگ‌داشت يك صدمين سال‌گرد مشروطيّت ، تهران : مؤسّسهء تحقيقات و توسعهء علوم انسانى و دانشگاه تهران ، چاپ اوّل ، 1384 ، ص 195 - 217 ( 2 ) . دانشيار گروه علوم سياسى دانشگاه تهران