اشكال عظيمى براى ملّت و دولت توليد و اختلال جديد فراهم نموده ، اسباب تزلزل كلّى و منافى استقلال مملكت بوده و هست ، مفاسد مترتّبه و اشكالات متولّده هم جز به خروجشان قابل زوال و ارتفاع نيست » . « 1 » سازش روس و انگليس در تجاوز به خاك ايران و اعتراضات مرحوم آخوند روسيان چون از ترساندن آخوند و متقاعد ساختن وى مبنى بر عدم تحريم كالاهاى خود مأيوس شدند ، تصميم به شدّت عمل و ايجاد رعب و وحشت و تجاوز هرچه بيشتر به حقوق ملّت ايران گرفتند و در اين كار ، انگليسىها را نيز با خود هم‌راه و هم‌داستان ساختند . از سوى ديگر ، به گفتهء مورّخان ، دولت ايران پس از استقرار مشروطيّت در سال 1911 ، براى رفع نابسامانى اقتصادى ايران ، شوستر امريكايى را به استخدام درآورد . او نيز در همان سال ، براى سر و سامان دادن به مسائل مالى و گمركى ، وارد ايران شد و در اندك مدّتى توانست با در نظر گرفتن مصالح كشور و انجام اصلاحات لازم ، موفّقيت‌هاى قابل توجّهى به دست آورد . به همين روى ، دولت روسيه كه از طرز كار و موفّقيت‌هاى او ناراضى بود ، با ادامهء خدمتش در ايران مخالفت كرد و با يك تهديد ، عزل او را خواستار گرديد و متعاقب آن ، دست به اقدامات حادّى زد كه از آن جمله قتل آزادى خواهان در تبريز ، اشغال قزوين و به توپ بستن حرم حضرت رضا عليه السلام بود . دولت تزارى روسيه به دولت ايران اولتيماتوم داد تا ظرف 48 ساعت مستر شوستر ، مستشار مالى را از مملكت اخراج كند و متعهّد شود تا مستشاران خارجى هر وزارت خانه را از دولت روس و انگليس انتخاب كند و اگر بخواهد از كشورهاى ديگر مستشار استخدام نمايد ، بايد اين كار با اجازه وزراى مختار روس و انگليس باشد . به دنبال اين اولتيماتوم قلدرانه ، دولت تزارى با دستور فرمان‌دهى كلّ قوا ،

--> ( 1 ) . همان ، ص 243 و 244