مهدى مهريزى وهادى ربانى
55
شناختنامه آخوند خراسانى ( فارسى )
مظلومه » بپرهيزند و عفو عمومى بدهند تا زندانيان سياسى آزاد گردند . . . و قوانين مملكتى را به كلى با حضور هيئت مجتهدان عظام نظّار كه سابقاً به مجلس معرّفى شدند مطابق قانون اساسى عاجلًا مترصّد ، و از منكرات اسلاميه و منافيات مذهب ، به كمال شدّت و سختى جلوگيرى فرموده ، از ادارات مملكتى به اقلّ ضرورت اكتفا و مستخدمين را در كليهء ادارات ، خصوصاً در عدليه ، از مردمان با قناعت و ديانت و صحيح المسلك و العقيده انتخاب و مصارف را همه به اقلّ آن چه ممكن شود ، برقرار فرمود » . « 1 » ناصر الملك ، نايب السلطنه ايران ، به تلگراف مفصّل آخوند كه حاوى دستورات براى مملكت دارى بود ، چنين پاسخ داد : « . . . از مدلول گرامى تلگراف منيع مورخ 29 جوزا ، بر ترقيات قواى عسكريه و اطمينان قلوب عامّهء طبقات ، كه باعث استقلال و استقرار مملكت و آسايش ملّت و در واقع و نفس الامر ، حاوى تعليقات و دستور العملهاى لازمه بود ، اطلاع كامل حاصل و موجب بسى خوش وقتى خاطر و باعث مزيد عوالم قلبيه شد . . . بر ذمّه هر فرد از مسلمين فرض است كه در حفظ ثغور و حدود اسلاميان كه در واقع حفظ اسلام است ، خود را حاضر و آماده سازند و بر اولياى دولت لازم است كه اسباب و ادوات آحاد نظامى را فراهم بياورند . . . » . « 2 » آخوند خراسانى در مبارزه با اشغال گران روسى دولت روس و انگليس براى چپاول هرچه بيشتر منابع ايران ، با يكديگر رقابت مىكردند و هر وقت پايههاى حكومت مركزى را در ايران سست مىيافتند ، به بهانهء حفظ منافع تجارى و صيانت جان و مال اتباع خود ، با قشون وارد خاك ايران مىشدند . در هنگامهء نهضت مشروطيّت و در بحبوحهء قيام ملّت ، براى حمايت دولت فاسد وقت ، سربازان روسيهء تزارى وارد ايران شدند و هيچ گاه مايل به ترك اشغال نبودند .
--> ( 1 ) . مرگى در نور ؛ زندگى آخوند خراسانى ، ص 235 - 238 ( 2 ) . همان جا