بود و سرپيچى از آن در حكم سرپيچى از حدود اسلام بود » . همين مؤلّف مىنويسد : « آخوند ملا كاظم خراسانى و حاجى ميرزا حسين ميرزا خليل و آقاى شيخ عبد اللَّه مازندرانى ، به طرف‌دارى از اصول مشروطيّت و حكومت ملّى مكلّف نمودند . طرف‌دارى آن بزرگواران ، يكى از بزرگ‌ترين عوامل پيشرفت مشروطيّت ايران شد . . . » . « 1 » انگيزهء مرحوم آقاى آخوند در حمايت از مشروطيّت آية اللَّه خراسانى ، شاگرد ميرزاى بزرگ شيرازى ، بر اساس وظيفهء دينى ، در سنگر مرجعيّت ، براى دفاع از حقوق مسلمانان و شيعيان وارد فعاليت‌هاى سياسى گرديد . او پيش از جريان مشروطيّت ، نقش زيادى در رهبرى جامعه داشت و اوضاع ايران را زير نظر گرفت . وى از رفتار و منش كارگزاران دولت خبر مىگرفت و اگر راه خلاف مىپيمودند ، به گونه‌اى روشن اتّخاذ موضع مىكرد . از اين رو ، نخستين اطلاعيهء وى در انتقاد از امين السلطان به سال 1321 ق با امضاى سه تن ديگر از علما ( شربيانى ، مامقانى و ميرزا خليل تهرانى ) صادر شد و سبب بركنارى امين السلطان و گماردن عين الدوله گرديد . « 2 » آن گاه كه علما در قم بست نشسته بودند ، وى در تلگرافى از حادثه‌اى كه سبب بست نشستن آنان شده بود ، پرسيد و قول هرگونه همكارى به آنان مىدهد . « 3 » مراجع عالى قدر نجف ، از جمله مرحوم آية اللَّه خراسانى ، به حكم نيابت عامّه شان از ناحيهء مقدّسه حضرت ولى عصر ( عج ) ، خود را غم‌خوار مردم مظلوم ايران دانستند و براى قطع يد ظالمان و ستم گران قاجار ، دست به مشروطه‌خواهى زدند تا در پرتو آن از محرومان جامعهء اسلامى و دستورات بر زمين ماندهء شريعت اسلام دفاع نمايند

--> ( 1 ) . مرگى در نور ؛ زندگى آخوند خراسانى ، ص 157 به بعد ( به نقل از تاريخ انقلاب مشروطيّت ايران ) ( 2 ) . تاريخ مشروطهء ايران ، ص 33 ؛ مجلّهء حوزه ، ش 76 - 77 ( مهر - آذر 1375 ) ، ص 285 ( 3 ) . مجلهء حوزه ، ص 286 ( به نقل از واقعات اتّفاقيه در روزگار ، ج 1 ، ص 83 )