به طور مثال ، دو نويسنده ، يعنى خانم لمبتون و آقاى كاظم‌زاده ، پيرامون جنبش مشروطه‌خواهان كه منجر به فتح تهران شد بحث كرده ولى توجّهى به نقش علماى ايرانى مقيم عراق نشان نداده‌اند ؛ آنان تنها به توصيف فعاليت‌هاى ملّييون پرداخته‌اند . اكنون در اين جا ما كوشش مىكنيم كه اين گوشه از تاريخ مبارزات مشروطه‌خواهى را روشن‌تر كنيم و نفوذ علما را در رويدادهاى آن روزها مورد نقد و بررسى قرار دهيم . « 1 » در اين ميان مىتوان گفت « آخوند خراسانى » كه در محاورهء حوزه‌هاى علميه به « صاحب كفايه » معروف است ، با اين كه رهبرى اصلى را داشت ، از همهء آنان ناشناخته‌تر است . چرا كه گاهى در بارهء شاگردان او امثال « شيخ محمّد حسين نائينى » و « سيّد حسن مدرّس » و غيره كه در حركت مشروطه نقش داشته‌اند ، سخن گفته و مطالبى نوشته‌اند ، امّا در بارهء « صاحب كفايه » بسيار كم . يكى از زندگىنامه‌نويسان او گفته است : تجليل از بزرگان دين و گرامىداشت فرزندان راستين هر ملّتى ، به عهدهء افراد آن ملّت است . بىگمان « صاحب كفايه » يكى از آن بزرگان است كه در شناخت عظمت مقام او كوتاهى شده است . جايگاه آخوند ملا محمّد كاظم خراسانى در عالم اسلام جايگاهى بلند است . زيرا دانش‌مندان معتقدند كه از صدر اسلام تا عصر آخوند ، مدرّسى نظير او كمتر ظهور كرده است . اين كه نوشتم در شناخت مقام صاحب كفايه قصور شده ، منظورم قصور در شناخت شخصيت سياسى اوست و به فراموشى سپردن مجاهدات ملّى و ميهنى او . به راستى چرا ؟ مگر او كه بود و چه كرده بود ؟ صاحب كفايه مردى حق‌پرست بود كه از ميان توده‌هاى گمنام مردم برخاست . با دود چراغ خوردن تحصيل كرد و به نيروى دانش خود ، به مقام رفيع مرجعيّت تقليد

--> ( 1 ) . تشيّع و مشروطيّت ، ص 108 .