اهمّ واجبات شمرده و پرداخت ماليات را حرام و استقرار مشروطيّت را جهاد در ركاب امام زمان گفته و مخالفت و مسامحه در آن را در حكم محاربهء با امامِ زمان خوانده است . « 1 » وى در پشتيبانى از مشروطيّت تا آن جا پيش رفت كه با برخى از مراجع تقليد در افتاد و آراى تندى در بارهء آنان اظهار كرد ، چنان‌كه بر ضدّ ملا قربان على زنجانى فتوا صادر كرد « 2 » و شيخ فضل اللَّه نورى را مخلّ آسايش و مفسد خواند و تصرّفش را در امور حرام دانست . « 3 » شيخ نيز در مقام دفاع برآمد و آخوند را تكفير كرد . « 4 » عمل‌كرد سياسى ظاهراً نخستين واكنش سياسى آخوند ، مربوط به قضاياى دريافت وام‌هاى متعدّد و اعطاى امتيازات بسيار به روس‌ها ، كه امين السلطان در آن ماجرا نقش عمده داشته ، بوده است . اوّلين وام را ايران در 1318 ق / 1900 م ، به مبلغ 5 / 22 ميليون روبل ، معادل دو ميليون و چهارصد هزار ليره ، با سود 5 % ، دريافت كرد ، كه در مقابل ، تمامى درآمد گمركات ، به استثناى گمركات جنوب ، به مدت 75 سال به عنوان گرو به روسيه واگذار شد . « 5 » دومين وام هم ، براى تأمين مخارج سفر دوم شاه به اروپا ، 1320 ق / 1902 م ، به مبلغ ده ميليون روبل ، با سود 5 % ، اخذ گرديد ، و در مقابل ، امتياز ايجاد راه شوسه از جلفاى روس تا قزوين به دولت روس داده شد . « 6 » در تاريخ 21 جمادى الثانى 1321 ، آخوند خراسانى ، ميرزا محمّد شربيانى ، ميرزا محمّد حسن مامقانى و ميرزا حسين تهرانى ، تكفير نامه‌اى منتشر كردند كه در آن از « اشاعهء كفر و رواج مذهب بابيّه و تسلّط فرنگىها در ايران به واسطهء وجود اتابك »

--> ( 1 ) . تاريخ مشروطهء ايران ، ص 730 ؛ تاريخ استقرار مشروطيّت در ايران ، ج 2 ، ص 989 و 990 . ( 2 ) . تاريخ هيجده سالهء آذربايجان ، ص 105 . ( 3 ) . تاريخ انقلاب مشروطيّت ايران ، ج 1 ، ص 590 . ( 4 ) . تاريخ بيدارى ايرانيان ، ج 4 ، ص 183 . ( 5 ) . گنج شايگان ، 152 و 153 . ( 6 ) . همان .