مهدى مهريزى وهادى ربانى
115
شناختنامه آخوند خراسانى ( فارسى )
عرض و مال مسلمانان تأكيد ورزيده است . در نظر او ، وجود قانون و مجلسى مركّب از عقلاى ملّت كه در كارهاى مملكتى با يكديگر رأى زنند ، از عوامل مهم جلوگيرى از خودكامگى و ستمگرى حكّام است . « 1 » چنانكه اشاره شد ، آخوند هدف از مشروطهخواهى را فراهم ساختن موجبات زندگى راحت براى مردم ، رفع ستم و حمايت از ستمديدگان ، برپا داشتن قانون الهى ، حفظ مرزهاى كشور از تعرّض دشمنان ، اجراى امر به معروف و نهى از منكر مىشمرد . از اين رو ، در مقابل مخالفان مرام خود ، واكنش سخت نشان مىداد . آنچنانكه حكم به اخراج سيّد حسن تقىزاده از مجلس شوراى ملّى كرد . و در موردى ديگر با فرستادن تلگرافى براى ناصر الملك ، در صفر 1329 ، خواهان ممانعت از پخش برخى سخنان كه در جرايد در بارهء گشودن قمارخانهها و خريد و فروش مسكرات و ماليات بستن بر آن منتشر مىگشت و تكذيب آن شايعات گرديد . او در اين تلگراف تصريح كرد كه در صورت حقيقت داشتن اين شايعات ، دفع اين مفاسد و وضع قوانين ممنوعيت اين قبيل امور از وظايف دولت است . هنگامى كه از ماجراى بىحجابى زنان در تبريز آگاهى يافت ، طبق گزارش روزنامهء حبل المتين ، در شمارهء ششم ، معترض گشت و خواستار اقدام فورى دولت براى جلوگيرى از اين عمل شد . در همان تلگراف ، لزوم اهتمام « به تهذيب مدارس و مكاتب و اصولِ تدريسات از مُنافيهء اسلام و گماشتن معلّمان مذهبى براى تعليم اصول و فروعِ لازمهء مذهبيه » مورد تأكيد وى قرار گرفته است . « 2 » در قضيهء محاصرهء تبريز به دستور عين الدوله ، در 1327 ق ، خراسانى ، طى تلگرافى حكم داد كه بر مردم واجب است كه محمّد على شاه قاجار را ، كه آخوند از آن با عنوان « سفّاك جبّار » ياد كرده ، از تخت سلطنت به زير افكنند . وى در آن جا ، دفاع از مردم و كوتاه ساختن دست غارتگران و جائران را از اموال و نواميس مسلمانان از
--> ( 1 ) . تاريخ مشروطهء ايران ، ص 286 . ( 2 ) . واقعات اتّفاقيه در روزگار ، ص 599 .