شاه با ضعيف‌ترين افراد ملّت از لحاظ حقوق ، برابر باشند و احكام شرعى اسلامى بر جميع افراد بدون استثنا حاكم باشد . د . تاريخىگرى ( تاريخ آگاهى ) از ديگر مطالبى كه در بارهء باورها و علايق فرهنگى - سياسى آخوند خراسانى مىتوان ياد كرد ، عقيدهء او مبنى بر ضرورت تاريخ آگاهى زمامداران و سياست‌مداران كشورهاى اسلامى است . او تاريخ را منبعى براى تجربه‌اندوزى و عبرت‌آموزى و مشعلى پر فايده فرا راه سياست‌مداران بزرگ مىداند . چنان‌كه موادّ هشت و نُه از نامهء ده مادّه‌اى او خطاب به محمّد على شاه در بردارندهء اين واقعيّت است . آن چه كه تا اين جا گفته شد عناصر اصلى « باورها و علايق آخوند خراسانى در زمينه‌هاى فرهنگى ، اجتماعى و سياسى » را تبيين مىكند و بر پايه اينهاست كه شخصيّت و سيرهء سياسى آخوند شكل گرفته است . بنا بر اين ، او در صحنه‌هاى سياسى و اجتماعى ، مرد قدرت‌مندى است كه بر اساس ايمان و باورهاى استوار خود حركت مىكند . آخوند ، يك مرجع و زعيم دينى است كه خواهان قطع ايادى خارجى از كشور ، رواج صنايع و دانش‌هاى نوين ، فقرزدايى و ترفيه حال عمومى ، تأمين عدالت اجتماعى بر پايهء قوانين شرعى اسلامى و با نظارت فقيهان هيئت نظّار بر اسلاميّت آنها ، و بالاخره ايجاد ارتش مدرن و مسلّح به سلاح‌هاى روز است تا از كيان كشور پاس‌دارى كند . ابتدا او انتظار داشت با نصايحى عالمانه و پدرانه ، محمّد على شاه جوان را به انجام اين امور وا دارد . لكن با مشاهدهء وابستگى او به خارجىها و عدم اعتنايش به آراى ملّت و مبانى شرع مقدّس ، كاملًا از او مأيوس شده و مبارزه‌اى بىامان را با او آغاز مىكند و در عزلش به سختى مىكوشد . و در معيّت تنى چند از فقها و مراجع تقليد نجف ، اين اعلاميه را خطاب به ملّت مسلمان ايران صادر مىكند :