مهدى مهريزى وهادى ربانى
105
شناختنامه آخوند خراسانى ( فارسى )
بسم اللَّه الرحمن الرحيم به عموم ملّت ايران حكم خدا را اعلام مىداريم اليوم ، همّت در دفع اين سفّاك جبّار و دفاع از نفوس و اعراض و اموال مسلمين ، از اهمّ واجبات ، و دادن ماليات به گماشتگان او ، از اعظم محرّمات ، و بذل جهد در استحكام و استقرار مشروطيّت ، به منزلهء جهاد در راه امام زمان ( ارواحنا فداه ) و سر مويى مخالفت و مسامحه ، به منزلهء خذلان و محاربهء با آن حضرت ( صلوات اللَّه عليه ) است . اعاذنا اللَّه و المسلمين من ذلك . محمّد كاظم الخراسانى حاج ميرزا حسين ميرزا خليل ، شيخ عبد اللَّه مازندرانى با صدور اين اعلاميهء شاهشكن است كه به قول محمّد على شاه « سلطنت شش هزار سالهء ايران » دست كم در روى كاغذ هم كه شده از استبداد و « سلطنت مطلقه » به نظام پارلمانى و « مشروطه » تبديل مىگردد و نمايندگان ملّت براى شركت در تعيين سرنوشت كشور در مجلس شوراى ملّى گرد هم مىآيند . لكن با اين حال ، اغلب چهرههاى آن را همان خوانين ، دولهها و سلطنهها تشكيل مىدهند كه روزگارانى دراز ، خود و اجدادشان مسبّب ويرانى كشور و سيهروزى ملّت بودهاند و سرى در آخور انگليس و سر ديگرى در آخور روس داشتهاند . اين واقعيّت را برخى از تيزهوشان مقيم ايران در همان زمان در مىيافتند ، لكن آخوند و ياران او كه در نجف بودند به خاطر بُعد فاصله ، امكان مشاهده و درك آن را نداشتند . و شايد تنها تفاوت امثال آخوند ملا قربان على زنجانى ، و شيخ فضل اللَّه نورى با آخوند خراسانى و ياران نجفنشين او در اين نكته نهفته باشد . و گرنه همهء آنان از مردان با اخلاص و خواهان بهبود وضع ملّت و زوال ستم اجتماعى و پياده شدن قوانين شريعت بودند . ظاهراً مرحوم آخوند خراسانى ، زمانى به اين واقعيّت پى برد كه ديگر تمام جزئيات طرح