الشيخ المفيد ( مترجم : محمود مهدوى دامغانى )
10
الجمل ( نبرد جمل ) ( فارسى )
موجب آمد تا گروهى بسيار از طلاب و دانشمندان غير شيعى در محضر درس او حاضر شوند . به گفتهء يافعى ، مفيد با معتقدان به عقايد مختلف به مناظره مىپرداخت « 1 » و همو مىگويد : عضد الدوله ديلمى مكرر به ديدار مفيد مىآمد ، اين توجه عضد الدوله موجب توجه ديگر اميران و فرماندهان به شيخ مىشد ، و علويان و نقيبان آنان نيز چنان به مفيد توجه داشتند و احترام مىگزاردند كه دو نقيب بزرگ آنان يعنى سيد رضى ( در گذشتهء 406 ه ق ) و سيد مرتضى ( در گذشتهء 436 ه ق ) كه از شاگردان برجستهء او بودند و پدر ايشان حسين بن موسى نيز از هيچ گونه احترام نسبت به شيخ كوتاهى نمىكردند . خوانندگان گرامى توجه دارند كه عضد الدوله به سال 372 ه ق يعنى زمانى كه شيخ مفيد سى و ششساله بود ، در گذشته است و اين نشان دهندهء اهميت شخصيت والاى اجتماعى شيخ مفيد است كه در كمتر از چهل سالگى در موقعيتى بوده كه اميرى چون عضد الدوله لازم مىديده است از او ديدار كند . « 2 » پس از مرگ عضد الدوله و ضعف حكومت آل بويه از يك سو و به قدرت رسيدن محمود غزنوى از سوى ديگر و تحكيم قدرت القادر بالله خليفهء عباسى ( كه از 381 تا 422 ه ق مدت چهل و يك سال خليفه بود ) و درگيريهاى ميان شيعه و سنى در بغداد و عراق ، شيخ مفيد سه بار در سالهاى 393 و 398 و 409 ه ق از بغداد تبعيد شد و هر سه بار پس از مدت اندكى با احترام به بغداد بازگشت . « 3 » شركت هشتاد هزار تن در تشييع جنازهء شيخ - به طورى كه ميدان اشنان بغداد گنجايش آن را نداشت - و گريستن موافق و مخالف در سوگ وى دليل ديگرى
--> ( 1 ) يافعى ، مرآة الجنان ، چاپ حيدرآباد دكن ؛ ضمن حوادث سال 413 . ( 2 ) لسان الميزان ، چاپ حيدرآباد ؛ ج 5 ، ص 368 . ( 3 ) در اين مورد رجوع كنيد به ابن اثير ، كامل التواريخ ، چاپ بيروت ، 1965 ؛ ج 9 ، ص 178 و ابن جوزى ، المنتظم ؛ ج 7 ؛ ص 220 و اعيان الشيعة ، ج 9 ، ص 422 و دكتر مارتين مكدرموت ، انديشههاى كلامى شيخ مفيد ، ترجمهء استاد احمد آرام ، تهران ، 1363 ه ش ؛ ص 27 - 22 .