5 - تاريخ و فضائل و مناقب معصومين عليهم السلام الف : « الارشاد فى معرفة حجج اللّه على العباد » « 1 » از شيخ مفيد ( م 413 ق . ) . ب : « كشف الغمة فى معرفة الائمة » « 2 » از على بن عيسى بن ابى الفتح اربلى ( م 693 ق . ) . ج : « مختصر البصائر » « 3 » از حسن بن سليمان حلّى از شاگردان شهيد اول ( م 786 ق . ) . د : « مناقب آل ابى طالب » « 4 » از رشيدالدين محمّد بن على بن شهرآشوب ( م 588 ق . ) .

--> ( 1 ) . الوافى ، ج 2 ، ص 453 ، و ج 5 ، ص 491 . شيخ مفيد ارشاد را در تاريخ ائمه معصومين : و اثبات امامت و معجزه‌ها و شرح حال برخى از اصحاب آنان نگاشته است . اين كتاب ، توسط محمّد مسيح كاشانى معروف به « مولا مسيحا » شاگرد و دامادآقا حسين خونسارى ( م 1125 ق . ) به فارسى ترجمه شد و به نام شاه سليمان صفوى ، « التحفة السليمانية » نام گرفت . ارشاد وترجمه آن به طبع رسيده است . ( الذريعه ، ج 1 ، ص 510 و ج 3 ، ص 442 . ) ( 2 ) . الوافى ، ج 2 ، ص 454 و 467 . اربلى اين كتاب در شرح حال چهارده معصوم : و مناقب و فضائل و معجزات‌آنها نوشته است و غالباً سعى دارد از كتب اهل سنّت نقل نمايد تا پذيرش آن بر آنان آسان‌تر باشد . در آغاز اين كتاب دو رساله از جاحظ در فضائل اهل‌بيت آورده است . اين كتاب در سال 938 ق . توسط على بن الحسن زواره‌اى با نام « ترجمة المناقب ) به فارسى ترجمه شده است . اصل عربى آن به طبع رسيده است ، ولى ترجمهء آن به چاپ نرسيده است . ( الذريعه ، ج 4 ، ص 139 . ) ( 3 ) . الوافى ، ج 2 ، ص 462 و ج 3 ، ص 624 و 660 . « بصائر الدرجات » در چهار جلد ، كتابى است در مناقب‌سادات از سعد بن عبداللّه اشعرى چنان كه نجاشى و شيخ در « فهرست » به آن تصريح كرده‌اند . مرحوم حسن بن سليمان حلى آن را اختصار كرده و « مختصر البصائر » ناميده است . البته رواياتى نيز از غير « بصائر » با ذكر منبع نقل كرده است . كتاب « مختصر البصائر » در سال 1370 ق در نجف و اخيرآ در قم چاپ شده است . از تعبير مرحوم فيض در ج 3 ، ص 424 و 660 ممكن است چنين برداشت شود كه « مختصر البصائر » از سعد بن عبداللّه است ، لكن در ج 2 ، ص 462 تصريح كرده است كه « مختصر » از حسن بن سليمان حلى است . ( 4 ) . الوافى ، ج 3 ، ص 498 .