علي محمد ميرجليلى
230
وافي ( مبانى و روشهاى فقه الحديثى در آن ) ( فارسى )
بِهِ اعْدَلُهُما وَ افْقُهُما وَ اصْدَقُهُما فِى الْحَديثِ وَ اوْرَعُهُما وَ لا يُلْتَفَتْ الى ما يَحْكُمُ بِهِ الْآخَرُ . قالَ : قُلتُ : فِانَّهُما عَدْلانِ مَرْضِيّانِ عِنْدَ اصْحابِنا لايُفَضَّلُ واحِدٌ مِنْهُما عَلَى الْآخَرِ ، قال : فقال عليه السلام : يُنْظَرُ الى ما كانَ مِنْ رِوايَتِهِمْ عَنّا فى ذلِكَ الَّذى حَكَما بِهِ الْمُجْمَعُ عَلَيْهِ مِنْ اصْحابِكَ فَيُؤْخَذُ بِهِ مِنْ حُكْمِنا وَ يُتْرَكُ الشَّاذُّ الَّذى لَيْسَ بِمَشْهُورٍ عِنْدَ اصْحابِكَ فَانَّ الْمُجْمَعَ عَلَيْهِ لا رَيْبَ فيهِ . . . قُلْتُ : فَانْ كانَ الْخَبَرانِ عَنْكُما مُشْهُورَيْنِ قَدْ رَواهُمَا الثّقاتُ عَنْكُمْ ، قالَ عليه السلام : يُنْظَرُ ما وافَقَ حُكْمُهُ حُكْمَ الكِتابِ وَالسُّنَّةِ وَ خالَفَ الْعامَّةَ فَيُؤْخَذُ بِهِ وَ يُتْرَكُ ما خالَفَ حُكْمُهُ حُكْمَ الْكِتابِ وَالسُّنَّةِ وَ وافَقَ الْعامَّةَ . قُلْتُ : جُعِلْتُ فِداكَ ارَأَيْتَ انْ كانَ الْفَقيهانِ عَرَفا حُكْمَهُ مِنَالْكِتابِ وَالسُّنَّةِ وَ وَجَدْنا احَدَ الْخَبَرَيْنِ مُوافِقاً لِلْعامَّةِ وَالْآخَرَ مُخالِفاً لَهُمْ بِأَىَّ الْخَبَرَيْنِ يُؤْخَذُ ؟ قالَ عليه السلام : ما خالَفَ الْعامَّةَ فَفيهِ الرَّشادُ . . . قُلْتُ : فَانْ وافَقَ حُكّامُهُم الْخَبَرَيْنَ جَميعاً ؟ قالَ عليه السلام : اذا كانَ ذلِكَ فَأَرْجِهْ حَتّى تَلْقى امامَكَ فَانَّ الْوُقوُفَ عِنْدَ الشُّبَهاتِ خَيْرٌ مِنَ الْاقْتِحامِ فِى الْهَلَكاتِ . « 1 »
--> ( 1 ) . عمربن حنظله در مورد دو قاضى كه با هم در قضيهاى اختلاف نظر دارند و دو حكم مختلف صادر كردهاند و هر دو به روايتى از اهل بيت استناد مىجويند سؤال كرد . امام صادق 7 پاسخ دادند : حكم صحيح ، حكمى است كه قاضى عادلتر و فقيهتر و راستگوتر و متّقىتر صادر كرده است و قضاوت ديگرى قابل اعتمادنيست . عمر بن حنظله مىگويد : گفتم : به نظر اصحاب ما ، هر دو عادلاند و هيچ كدام بر ديگرى برترى ندارد . امام 7 فرمود : بايد به روايتهايى كه آنها نقل كرده ( و مورد استناد قرار دادهاند ) توجّه كرد . هر روايتى كه مورد اتّفاق هم فكران تو ( از بزرگان شيعه ) است ، بايد به عنوان حكم ما پذيرفته شود و روايت ديگر كه شاذّ و غير مشهور است طرد گردد ؛ زيرا روايت مشهور قابل خدشه نيست . گفتم : هرگاه هر دو خبر كه از شما رسيده است مشهور و راويان هر دو افرادى موثّق باشند چه بايد كرد ؟ امام 7 فرمود : هر كدام كه حكم و محتواى آن با قرآن و سنّت موافق و با اهل سنّت مخالف باشد مورد عمل قرار مىگيرد و ديگرى كه محتواى آن با قرآن و سنّت مخالف و با اهل سنّت موافق است طرد مىگردد . گفتم : هرگاه هر دو فقيه ( هر دو حاكم ) حكم خود را از قرآن و سنّت برداشت كردهاند ( و روايت هر دو ، موافق قرآن و سنّت است ) ، لكن يكى از دو روايت ( كه مستند آنهاست ) با اهل سنّت موافق و ديگرى با آنها مخالف است ، كدام يك بايدمورد عمل قرار گيرد ؟ امام 7 فرمود : روايتى كه مخالف اهل سنّت است ، حامل هدايت است . گفتم : اگر حاكمان اهل سنّت با هر دو روايت موافق باشند چه بايد كرد ؟ امام 7 فرمود : در اين هنگام صبر كن تا امامت را زيارت كنى ( و از اظهار نظر بپرهيز ) ؛ زيرا اگر انسان در هنگام روشن نبودن مسألهاى توقف كند ، بهتر از آن است كه خود را نابود سازد . الكافى ، ج 1 ، ص 67 ؛ تهذيب الاحكام ، ج 6 ، ص 301 ، ش 845 ؛ من لا يحضره الفقيه ، ج 3 ، ص 8 ، ش 3233 ؛ الوافى ، ج 1 ، ص 285 - 290 ؛ الاصول الاصليه ، ص 90 و 91 .