الفيض الكاشاني

60

هشت در بهشت ( ده رساله از علامه فيض كاشانى ) ( فارسى )

به شب « 1 » ، نزد ديدن او تفاوت نيست ؛ « سَواءٌ مِنْكُمْ مَنْ أَسَرَّ الْقَوْلَ وَ مَنْ جَهَرَ بِهِ وَ مَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بِاللَّيْلِ وَ سارِبٌ بِالنَّهارِ » « 2 » . و هيچ برگى از درختى نمىافتد مگر آن‌كه مىداند و مىشمارد ، و هيچ ميوه‌اى از شكوفه‌اش بيرون نمىآيد و نطفه در رحمى « 3 » قرار نمىگيرد و هيچ زنى « 4 » بار نمىگذارد مگر آن‌كه او خبر دارد ؛ « ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُها » « 5 » « وَ ما تَخْرُجُ مِنْ ثَمَراتٍ مِنْ أَكْمامِها وَ ما تَحْمِلُ مِنْ أُنْثى وَ لا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ » « 6 » « أَ لا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَ هُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ » « 7 » . نهان و آشكارا ، هر دو يكسان است در علمش ؛ نه آن را زودتر بيند ، نه اين را ديرتر داند ؛ و چنان كه ذات او به ذات ديگرى نمىماند صفات او به صفات ديگرى نمىماند ، و همچنان كه كنه ذات او معلوم نيست با غايت هويدايى ، كنه صفات او نيز پنهان است با كمال پيدايى ؛ « لا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْماً وَ عَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ » « 8 » .

--> ( 1 ) . در نسخهء « م » و « ث » به جاى « به روز يا به شب » عبارتِ « بر او تابان است » آمده است . ( 2 ) . در حاشيهء نسخهء « ق » و « خ » : « مساوى است نزد او از شما كسى كه آهسته گويد يا بلند ، پنهان شود به شب يا بر سر راه باشد به روز . » رعد ، آيهء 10 . ( 3 ) . نسخهء « م » : « رحم » . ( 4 ) . نسخهء « م » : « و زنى » . ( 5 ) . هيچ برگى از درخت نمىافتد مگر آن‌كه او آگاه است ؛ سورهء انعام ، آيه 59 . ( 6 ) . و هيچ ميوه‌اى از غنچهء خود بيرون نيايد و هيچ آبستنى بار بر ندارد و نزايد مگر به علم ازلى او ؛ سورهء فصّلت ، آيهء 47 . ( 7 ) . آيا آن خدايى كه خلق را آفريده عالم به اسرار آن‌ها نيست ؟ و حال آن‌كه او بر باطن و ظاهر همهء امور عالم آگاه است ؛ سورهء ملك ، آيهء 14 . ( 8 ) . در حاشيهء نسخهء « ق » و « خ » : « احاطه نمىكند به او علم هيچ كس ، و ذليل است روىها مر حىّ قيوم را . » طه ، آيهء 110 و 111 .