الفيض الكاشاني
56
هشت در بهشت ( ده رساله از علامه فيض كاشانى ) ( فارسى )
اينها همه دليل است بر اينكه « 1 » آفرينندهء همه يكى است كه اگر متعدد بودى صنايع اين اتصال نداشتى و تدبيرات اين چنين تمام و به كمال « 2 » نبودى و موجودات اين چنين با هم نساختى و به كار يكديگر نپرداختى . بلكه هر يك ديگرى را ضد شدى * وين زمين و آسمان فاسد شدى چنان كه مىفرمايد : « لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا » « 3 » . و نيز صنع هر الهى از صنايع آلههء ديگر ممتاز بودى و هر يك بر آن ديگر تفوّق نمودى ؛ چنان كه فرمود : « إِذاً لَذَهَبَ كُلُّ إِلهٍ بِما خَلَقَ وَ لَعَلا بَعْضُهُمْ عَلى بَعْضٍ سُبْحانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ » « 4 » . و نيز اگر خداى ديگر مىبود او نيز كتب و رسل مىفرستاد و بندگان را به عبوديّت خود دعوت مىكرد و آثار ملك و سلطنت او هويدا و صنايعش پيدا مىشد ؛ « هذا خَلْقُ اللَّهِ فَأَرُونِي ما ذا خَلَقَ الَّذِينَ مِنْ دُونِهِ » « 5 » . و چون اينها نيست ، يقين شد كه يكى است ؛ چنان كه خود فرموده و خود را به آن ستوده و يك يك از انبيا و رسل از آن خبر داده و در جبلّت هر ذره از ذرات شهادت به آن نهاده ؛ فَفِي كُلِّ شَيْءٍ لَهُ آيَةٌ * تَدُلُّ عَلَى أَنَّهُ وَاحِدٌ * * *
--> ( 1 ) . نسخهء « م » : « دليل است كه » . ( 2 ) . نسخهء « م » : « تمام با كمال » ؛ نسخهء « ث » : « تام و باكمال » . ( 3 ) . در حاشيهء نسخهء « ق » و « خ » : « اگر بودى در آسمان و زمين خدايان ديگر به جز خداى يگانه به حق ، هر آينه آسمان و زمين فاسد شدى » . انبيا ، آيهء 22 . ( 4 ) . در حاشيهء نسخهء « ق » و « خ » : « در اين هنگام هر خدائى با خلق خود جدا شدى و كنارى گرفتى و تفوّق نمودى بعضى بر بعضى . منزه است خداى جلّ و عزّ از آنچه او را وصف مىكنند » . مؤمنون ، آيهء 91 . ( 5 ) . اين همه آفريدهء خداست ، حال شما ( مشركان ) بگوييد آنان كه به جز خدا ( معبود شما ) هستند در جهان چه آفريدهاند ؟ ( هيچ نيافريدهاند ) بلكه ستمكاران ( مشرك كه آنها را شريك خدا گرفتند ) دانسته در گمراهى آشكار هستند ؛ سورهء لقمان ، آيهء 11 .