قادر فاضلى
91
قرآن از زبان قرآن ( فارسى )
در تفسير خواجه عبدالله انصارى آمده است : « و - هُدىً - در قرآن بر دو وجه است . يكى به معنى دعا ، و به بيان ديگر به معنى هدايت و توفيق . اما آنك به معنى دعا است آنست كه - وَ انَّكَ لَتَهْتَدى الى صِراطٍ مُسْتَقيمِ . اينجا دعا و بيان خواهد كه از هدايت در مصطفى جز دعا نبود چنان كه گفت - انَّكَ لاتَهْدى مَنْ احْبَبْتَ وَلكِنَّ اللَّهَ يَهْدِى مَنْ يَشاءُ - وَ تَهْدى مَنْ تَشاءُ انْتَ وَلِيُّنا و كذلك قوله - وَ امَّا ثَمُودٌ فَهَدَيْناهُمْ - اين هم به معنى دعاست كه ثمود را هدايت نبود . وجه ديگر هدى به معنى توفيق و تعريف است كه الله به آن مستأثر است و در قرآن دويست و سى و شش جاى ذكر هدى است و حقيقت معانى آن همه به اين دو اصل بازگردد كه گفتيم . « 1 » » در تفسير قرطبى نيز دو معناى فوقالذكر را در خصوص هدايت قبول كرده و به توضيح آن پرداخته است . « 2 » مرحوم علامه طباطبائى نيز هدايت را دو گونه و يا دو مرحله دانسته است . كه مرحله اول دعوت مردم به سوى دين بوده و مرحله دوم توفيق گراييدن به آن دين است . وى مىگويد : « مومنين متقين به دو هدايت پيچيدهاند . هدايت اول آنكه به سبب آن متقى گشتهاند و هدايت دوم آنكه خداوند به واسطه آن به متقين كرامت عطا كرده است . . . هدايت اول قبل از قرآن و به سبب فطرت انسانى است و هدايت دوم بعد از قرآن و به سبب قرآن است . « 3 » »
--> ( 1 ) - تفسير كشفالاسرار وعدة الابرار ، ج 1 ، ص 44 ، چاپ اميركبير ( 2 ) - تفسير الجامع لاحكام القرآن ، ج 1 ، ص 160 ، چاپ بيروت ( 3 ) - تفسيرالميزان ، ج 1 ، ص 44