كه 88 آيه مىباشد ، سياق آياتش نشان مىدهد كه در روزهاى نخستين هجرت ، فرويش يافته باشد . ، اما در هر صورت تدبّر در آيات صدر و ذيل سوره از اختلاف فرويش آن از نظر زمان ، ( پيش از هجرت و بعد از آن ) خبر مىدهد . و انصاف در مسأله و واقعيت آن است كه بگوييم آيه‌هاى 41 - 42 وَ الَّذِينَ هاجَرُوا . . . و همچنين آيه‌هاى « 106 به بعد » و آيه‌هاى « 126 - 128 » به دليل سياقشان ، مدنى و مابقى سوره ، مكّى مىباشند ؛ چرا كه تدبر و ژرف‌نگرى در مفاهيم و سياق آيات ، چنين مىنماياند . درست است كه نظريهء مكّى بودن اكثر آيات اين سوره با روايات و گزارشهاى حديثى رسيده در مورد سورهء نحل ، چندان سازگارى ندارد و با هم وفق نمىدهند ، اما سياق آيات و تدبّر در مفاهيم آن گواه صدقى بر نظريهء ماست . و در صورت تعارض ميان دلالت سياق كه با تدبر و ژرف‌انديشى دقيق حاصل مىگردد و گزارشهاى حديثى بويژه روايات شأن نزول و تفسيرى كه معمولا از حيث سند ، قابل اعتماد نمىباشند ، دلالت سياق بر گزارشهاى حديثى برترى و ترجيح داشته و جهت پذيرش شايسته‌تر است . علاوه بر اينكه اگر بپذيريم كه سورهء انعام مكى بوده و سورهء نحل به دنبال آن نازل گشته « 1 » ، مكى بودن سوره ، حتمى و صددرصد خواهد بود . و اين مطلب را هم بر آن بيفزاييم كه غرض و هدف كلى سوره - كه مىتوان آن را هدف كل و جامع و فراگير همه آيات اين سوره دانست - همان دعوت به صبر ، بردبارى و تحمل در برابر ناملايمات و دستورات خداوندى ، جهت جلب رضاى اوست و بشارت پيروزى اسلام و دين حق ، بر دشمنان ، اين امور ، مؤيد نظريهء دلالت سياق و مكى بودن سوره است « 2 » . آيهء إِذا بَدَّلْنا آيَةً مَكانَ آيَةٍ . . . اشاره به « نسخ » و حكمت آن دارد . و همچنين پاسخى است از اتّهام رسول خدا - صلّى اللّه عليه و آله - كه مشركان مكّه ، وى را متهم

--> ( 1 ) ر . ك : علامه طباطبائى ( ره ) ، پيشين ، ج 7 ، ص 343 ، ذيل آيهء 118 از سورهء انعام . ( 2 ) ر . ك : علامه طباطبائى ، همان ، ج 13 ، صص 201 - 202 .