رخدادهاى زمانى است و غير از اعجاز و تحدّى عام ، اثرى كه بر آن مترتب است اين است كه بر مراحلى كه دعوت اسلامى آنها را پيموده و حوادثى كه در اين رهگذر رخ داده ، دلالت دارد و اين مطالب به عنوان نصوص تاريخى ، ثابت و مسلّم ، تعيين كنندهء مراحلى است كه سير زمان ، آنها را درنورديده و عبرت براى مردم حاضر و آيندگان است . و بالأخره ، مشخص بودن مراحل تشريع اسلامى ، از مرحله‌اى به مرحلهء ديگر ، بر حسب استعداد امّت كه ادوار گوناگونى را در سير خود ، از ضعف به سوى نيرومندى و قدرت و عظمت ، طى كرده ، بزرگترين فايدهء اين قبيل آيات است كه بر هيچ پژوهشگر پرتلاشى پوشيده « 1 » نيست « 2 » . شبههء سيزدهم نسخ آيه‌اى كه مدّتها به آن عمل مىشده و خود يك دستور صريح الهى بوده است ، موجب آن مىشود كه برخى چنين پندارند كه آيات الهى از پشتوانه چندان محكمى برخوردار نيستند ، چنان كه مشركان صدر اسلام در مورد رسول خدا و قرآن مىگفتند كه محمد - صلّى اللّه عليه و آله - آنچه را كه مىگويد از پيش خود مىگويد ، امروز چيزى را واجب مىنمايد و فردا آن را لغو كرده و دستور نهى صادر مىنمايد .

--> ( 1 ) در اين زمينه در فصل نخست از بخش اول همين نوشتار فوايد و ثمراتى را ذكر كرديم و در خاتمهء كتاب بررسى بيشترى در آن خواهيم كرد . ( 2 ) ر . ك : محمد هادى معرفت ، پيشين ، ج 2 ، صص 296 و 297 . و ترجمه فارسى ، ج 2 ، صص 359 - 360 . قرآن كريم درياى بىكرانى است كه افق‌هاى آن ناپيدا و از اوج فكرت بشرى بالاتر هر آيه از آن يك هدف حكيمانه دارد ، علاوه صدر آيه ، يك هدف و ذيل آيه ، يك هدف و مجموعهء آيات يك بخش ، باز يك هدف كلى و هر سوره كه از مجموعه‌هاى گوناگون تشكيل يافته ، يك هدف و كل قرآن هدفى بزرگ ديگر كه همان هدايت عامهء بشرى است ، ر . ك : استاد محمد هادى معرفت ، تناسب الآيات ، ترجمهء نگارنده ، چاپ اول ، ايران ، قم : بنياد معارف اسلامى ( 1373 ه . ش ) ، صص 17 - 21 .