عبده مفتى ديار مصر و از مناديان وحدت ميان مسلمانان و از شاگردان معروف سيّد جمال الدين اسد آبادى است ، شيخ محمد عبده بر پايهء نگرش آزادانديشانهء خود ، ضمن توجيه و تأويل دلالات آيات سه‌گانهء نسخ ، منكر دلالت آنها بر نظريهء جواز نسخ شده و اين آيات را در رابطه با نسخ شرايع كهن و يا با معجزهء انبياى سلف مرتبط دانسته است . اما در جايى از نوشتار خود ديده نشده است كه با صراحت نظريهء نسخ را مورد انكار قرار دهد بلكه آيات و دلايل مربوط بدان را در هر جا به تأويل برده و از ظاهرش منصرف « 1 » مىنمايد « 2 » و در شرح نهج البلاغهء خود ، در نخستين خطبهء آن كه امام - عليه السّلام - در آن از آغاز آفرينش آسمان و زمين و آفرينش آدم - عليه السّلام - و خطاى او ، ارسال رسل و اخذ ميثاق از آنان و بعثت حضرت محمد - صلّى اللّه عليه و آله - و اوصاف و اخلاق كريمهء آن نگين هستى سخن گفته و سپس در وصف قرآن كريم مسألهء ناسخ و منسوخ را مطرح فرموده است مرحوم شيخ محمد عبده ناسخ را به آن دسته آياتى كه جهت برداشتن اعتقادات باطل گمراهان و احكام شرايع پيشين ، فرويش يافته تفسير كرده و آنگاه جهت اثبات نظريهء خويش ، به آيهء قُلْ لا أَجِدُ فِي ما أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّماً عَلى طاعِمٍ يَطْعَمُهُ ، « بگو اى پيامبر ! در احكامى كه به من وحى شده من چيزى را كه براى خورندگان حرام باشد

--> ( 1 ) ر . ك : على حسن العريض ، پيشين ، ص 208 - 212 . و دكتر عبد المجيد محتسب ، همان ، ص 103 - 193 و جواد موسى محمد عفانه ، پيشين ، ص 70 ، جواد عفانه ، محمد عبده را مرد شمارهء دوم منكران نسخ در قرآن برشمرده است . ( 2 ) شيخ محمد عبده ؛ پرچمدار تقريب المذاهب الاسلاميه و منادى توحيد كلمهء همهء فرق مسلمين زير لواى توحيد و يكى از شاگردان بزرگ سيد جمال الدين اسد آبادى بوده است ، او بود كه سد محكم تقليد از ائمهء اربعه فقهى اهل سنت را شكست و باب اجتهاد را براى فقهاى هر عصرى باز اعلام كرد . عبده در عرصه‌هاى گوناگونى ، نوشته‌هاى مفيد و سودمندى سامان داده است كه از آثار مهم و خواندنى او تفسير ارزشمند « المنار » است كه به قلم محمد رشيد رضا تدوين گرديده است و اثر بسيار سودمند ديگرش شرحى است بر نهج البلاغه امير مؤمنان ( ع ) . شيخ محمد عبده در سال 1255 ه . ق متولد و در سال 1323 درگذشت . ر . ك : محمد على هاشم‌زاده ، مقالهء كتابشناسى تفاسير قرن چهارده ، مجلهء پژوهشهاى قرآنى ، ش 7 و 8 ، ص 35 ، پاييز و زمستان 1375 ه . ش و باز بهاء الدين خرمشاهى تفسير و تفاسير جديد نوبت اول تهران نشر كيهان 1364 ه . ش ، ص 75 .