ابو مسلم اصفهانى ، درست نفهميده‌اند و تنها قهرمان فهم صحيح اسلام و خواهد بود . و لاغير بويژه اگر اين مسأله را هم بر آن بيفزاييم كه پس از ظهور ابو مسلم اصفهانى در قرن چهارم و اظهار اين نظريه صددرصد مخالف با آراى امت اسلامى ، نظريه‌اى كه در حقيقت يك زنگ بيدار باش و هشدار بزرگى بود كه متفكران غيور اسلامى ، دست كم يك احتمال بسيار ضعيف و ناچيزى را در مورد آرا و مذهب اجماعى امت اسلامى بدهند كه شايد همگان در اين نظريه ( پذيرش نسخ در قرآن ) خطا كرده و ابو مسلم حقيقت را پيدا كرده است و لكن نه تنها اين تصور واهى را نكردند ، بلكه بر رأى و نظريهء جمهور اصرار ورزيده و بر نظريهء ابو مسلم تنها در نوشتارهاى خويش اشاره كردند و يا آرا و ادلهء پوچ و بىارزش او را با دلايل بسيار قوى و غير قابل رد ، نقد و بررسى نموده و ابطال كرده و بر روى مذهبش در انكار وجود نسخ در قرآن ، خط بطلان كشيده‌اند . و يا آنكه جهت آگاهى ديگران ، ايراد كار وى را كه از جماعت و جرگه مسلمانان بيرون رفته و بر نظريهء باطل بىدليل در انكار نظريهء نسخ دست يازيده ، با آنكه به گواهى مورخين دانشمند بود و مىتوانست با دقت حق را بشناسد و از نظريهء فاسد خود برگردد و برنگشته است و در تمامى عمرش ، همهء توان و تلاش خود را به كار بسته و آيات منسوخه را بر خلاف ظاهرش حمل كرده و آنها را يا از باب مخصص دانسته و يا آنكه تعارض موجود ما بين ناسخ و منسوخ را انكار كرده تا از اين رهگذر ، وقوع هرگونه نسخى را در قرآن ، منكر شود . و همهء كارها را با تأويل و تحميل آيات بر غير معناى معقول و مأنوس و بر خلاف ظاهر آنها انجام داده است ، بر ديگران گزارش داده و از وقوع در چنين ورطه‌اى بر حذر دانسته‌اند « 1 » . ثانيا دانشمندان اسلامى در تصوير دقيق آرا و نظريات ابو مسلم ، اختلاف نظر دارند ؛ چرا كه گروهى او را تنها مخالف نسخ از نظر شرع و نقل معرفى مىكنند و اين گروه باز در ميان خود دچار اختلاف ديگرى شده‌اند ؛ زيرا برخى مىگويند : او وقوع

--> ( 1 ) ر . ك : على حسن العريض ، پيشين ، صص 197 - 198 .