عزت الله مولايى نيا همدانى

216

نسخ در قرآن ( فارسى )

متنوع كه به دو زبان فارسى و عربى شعر مىسروده است ، توصيف كرده‌اند . ابو مسلم ، داراى نوشته‌ها و كتابهاى گوناگونى است كه در عرصه‌هاى مختلف و موضوعات متنوع به تدوين درآورده است مانند : 1 - جامع الدعاء . 2 - معانى القرآن . 3 - تفسير القرآن در چهارده جلد بزرگ ، به نام « جامع التأويل لمحكم التنزيل » كه با همكارى دو دانشمند بزرگ ديگر ابو الحسين واسطى و ابو بكر بن مجاهد » ، آن را به رشتهء تحرير درآورده است . 4 - كتابى در دانش نحو . 5 - جامع رسائل ابى مسلم در ادبيات نثرى . 6 - الناسخ و المنسوخ ( الفسخ على من أجاز النسخ ) در اين كتاب نسخ را مورد انكار قرار داده و به اصطلاح بر آن استدلال كرده و در تفسيرش نيز آن را دنبال كرده است ، ولى با كمال تأسف هيچيك از نوشتارهاى وى در دست نيست و روشن نيست كه در چه زمانى دستخوش حوادث قرار گرفته و از بين رفته است . البته مطالب پراكنده‌اى كه در مطاوى نوشته‌هاى ديگران آن هم تنها در مورد تفسير آيات قرآن بويژه در قلمرو نسخ ، به صورت گزارش غير مستقيم از وى باقيمانده است . چهرهء ابو مسلم اصفهانى هنوز در پردهء ابهام است بايد اذعان نمود كه اين تعريف و توصيف پژوهشگران اسلامى و غيره از اين شخصيت جنجالى ، هرگز نمىتواند چهره حقيقى وى را به صورت دقيق و گويا با اوصافى چنين و چنان براى ما ترسيم نمايد ؛ چرا كه همه اينها حالات ، خبر واحد داشته و از قاطعيت علمى لازم برخوردار نيستند و اين گزارشها ، همچون سنگ‌اندازى به يك نقطهء تاريك است ؛ زيرا هيچيك از آثار وى هم اكنون در دست نيست كه ما را با وى روبه‌رو كرده و پاى سخن او نشسته و به گفتگويش پرداخته و از