فصل دوّم نخستين ميداندار نظريهء انكار نسخ در قرآن كريم « محمد بن بحر » مشهور به « ابو مسلم اصفهانى معتزلى » يكى از پژوهشگران برجستهء حوزهء قرآنى قرنهاى سوم و چهارم ه . ق است . وى در سال 254 تولد يافت و پس از حدود هفتاد سال تلاش جدى در عرصه‌هاى گوناگون علمى و سياسى ، سرانجام در سال 322 ه . ق ، ديده از جهان فرو بست . او از سوى خليفهء غاصب عباسى « المتقدر » به عنوان حاكم ايالات اصفهان و فارس شده بود ، سپس به دلايلى عزل گشت « 1 » . « ابو مسلم » از شخصيتهاى علمى مكتب اعتزال بوده و دانشمندى فاضل و اديبى قلمدار ، نويسنده‌اى نامى ، شاعرى بليغ و نابغه‌اى ماندگار ، ميداندار كلام اعتزال و جدلگر پرتلاش و به دانش دوستى معروف بوده است ، به طورى كه بيشتر عمر خويش را در راه كسب دانش سپرى كرد . دانشمندان عصر وى از او به عنوان شخص هوشمند ، با ذكاوت ، حاضر به ذهن ، خردمند ، متفكر ، نبوغمند ، بحاث و . . . ياد كرده‌اند . و ميدانداران تاريخ اسلام نيز ابو مسلم را شخصى ، عالم ، عامل ، تقواپيشه ، ورع ، پايبند به دين و داراى سلامت عقيده و از بعد عقلانيت بسيار قوى و داراى دانشهاى

--> ( 1 ) برخى او را ابن عمر و گروهى نيز عمر بن بحر ، ثبت كرده‌اند . ( ر . ك : على حسن العريض ، صص 191 - 193 ) .