متعال است . و اما آيهء « نسخ » « 1 » نيز گر چه عده‌اى گمان كرده‌اند كه منظور از « آيه » و تغيير و تبدل و نسخ آن ، تغيير و نسخ معجزه و يا معجزات و شرايع پيامبران پيشين است « 2 » و يكى از نويسندگان عرب در ذيل آيه : ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ . . . مىنويسد : « نسخ آيه يعنى نشانه‌هاى رسالت و جايگزين كردن آياتى ديگر در حوزهء مشيت الهى و در سطح تمام رسالتهاى خداوندى ، به اين معناست كه نشانه و دليل رسالت يك پيامبر امكان دارد ، جهت رسول ديگر تغيير يابد ، يعنى لازم نيست كه نشانهء رسالت پيامبر بعدى ، همان نشانه و معجزات پيامبر پيشين باشد و نسخ در اين آيه بدين معنا نيست كه آيهء قرآنى نسخ شود و آيهء ديگر جاى آن را پر نمايد و حكمى ديگرى را تشريع كند ، بلكه نسخ در نشانه‌ها و دلايل رسالتهاى پيامبران نيز جارى است و مراد از نسخ آيه در عبارت : ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِها اگر آيهء قرآنى هم باشد ، نسخ آن به وسيلهء آيهء ديگر قرآن نيست ، بلكه منظور ، نسخ در حوزهء وحى الهى نازل شده بر همهء انبياست » « 3 » . نويسنده بر اساس اين انديشه - كه آيه به صورت مفرد در هر جاى قرآن كريم به كار رفته ، همان معناى نشانه و دليل بر حقانيت رسالت رسول خدا - صلّى اللّه عليه و آله - و يگانگى خداوند بوده ، و آيه ( به صيغه جمع ) به معناى واحد قرآنى تشكيل دهنده سوره است - چنين نظريه‌اى را مىدهد « 4 » . به نظر مىرسد چنين انديشه‌اى بىپايه باشد ، زيرا : 1 - هيچ يك از مفسران و دانشمندان و متفكران پيشين و متأخر ، در صدد توجيه آيهء مزبور برنيامده و مراد از آن را همان « آيهء اصطلاحى » قرآن دانسته‌اند « 5 » .

--> ( 1 ) بقره : 106 . ( 2 ) ر . ك : سيد جعفر مرتضى ، پيشين ، صص 314 - 315 . ( 3 ) ر . ك : دكتر محمد البهىّ ، چاپ اول ، مترجم : سيد محمد صادق سجادى ، تهران : دفتر نشر فرهنگ اسلامى ( 1362 ه . ق ) ، صص 74 - 75 و سيد جعفر مرتضى ، پيشين ، ص 314 . ( 4 ) همان . ( 5 ) ر . ك : مصطفى زيد ، پيشين ، ج 1 ، ص 224 .