در هر صورت مسألهء « بداء » در انديشهء پيشرو انديشمندان شيعه - كه برگرفته از خاندان وحى - عليهم السلام - است - نقش سازنده‌اى دارد و ملاحظه نموديد كه عالمان اهل سنت نيز آن را به همين مفهوم تفسير كرده‌اند « 1 » . پيشنهء تاريخى سوء استفاده از مسألهء « بداء » البته در پايان بايد يادآور شويم كه مسألهء بداء به عنوان مفهوم كلامى آن ، در ميان بسيارى از متكلمان فريقين ، از دير زمان مورد اختلاف و برخورد انديشه‌ها بوده است . و نكتهء ديگر اينكه نمىتوان انكار نمود كه اين پديدهء مقدس و ارزشمند و سازندهء شريعت ، گاهى براى توجيه شكستهاى دنياطلبان از خدا بىخبر ، در ميان مسلمانان ، با تحريف مفهوم سازندهء آن ، مورد سوء استفاده قرار گرفته است ، همچنانكه مفاهيم تقوا ، صبر ، تقيه . . . . در طول زمان ، در تاريخ اسلام ، مورد بهره‌بردارى « سوء » قرار گرفته است . تفاوتهاى بنيادين نسخ و بداء در ديدگاه پژوهشگران اسلامى تفاوتهاى اساسى و بنيادين نسخ و تخصيص را در بحث و بررسى تعاريف

--> ( 1 ) ر . ك : ابو حامد غزالى ، پيشين ، ج 2 ، صص 47 - 48 . محمد بن العظيم زرقانى ، پيشين ، ج 2 ، صص 198 - 200 . كتاب غزالى در مورد « بداء » و « نسخ » و فروق آن با بدا و انواع گوناگون مخصّصها و قيود ، زمانى ، و مكانى ، شرطى ، غايى و . . . همچون تقييد مطلق ، بسيار سودمند و خواندنى است ابو حامد غزالى حدود نود صفحه از جلد دوم كتابش را به مقولهء « نسخ » اختصاص داده و شروط و اركان آن و انواع نسخ و تفاوتهاى بنيادين آن با « بداء » و ديگر عناوين قيدى را به صورت وسيع و ژرف و عالمانه مورد بحث قرار داده است . غزالى واژهء « بداء » را همانند پژوهشگران شيعه معناى درست و صحيحى كرده و آنگاه دلايل و شبهات منكران آن را با تكيه بر عقل ، نقل پاسخ منطقى مىدهد . و ليكن در نهايت با كمال تأسف باز هم عالمان شيعه را بدون هيچ دليل و مدركى متهم مىنمايد كه « شيعيان ، « بداء » به معناى محال آن را اعتقاد داشته و به خداوند نسبت جهل مىدهند . » اين تهمت ناروا را مصطفى زيد محقق مصرى و پيش از او ، زرقانى ، بدر الدين زركشى و على حسن عريض و عبد المتعال جبرى ، جواد موسى عفانه و شعبان محمد اسماعيل و . . . نيز زده و چنين كار غير منطقى را كرده‌اند .