محمد باقر سعيدى روشن
42
علوم قرآن ( فارسى )
فكرى بيرون آييم و مجالى براى جست و جو در پيش روى خويش داشته باشيم ، تنها تبيينى كه مىتواند موجب پيدايى يك تصوير سايه روشن نسبت به جريان فوق العاده ناشناختهء وحى براى ما ترسيم كند ، گواهى زبانى و عوارض روحى گيرنده و نيز پيام نوينى است كه عرضه شده است . بىگمان ، از نظر پديده شناسى ، شهادت نزديكترين « من » وابسته به پديدهاى كه در عالىترين حد كمال جسمى ، اخلاقى و فكرى شناخته شده است ، از نظر منطقى كم ارزشتر از تبيين آن پديده از زبان ، ديگران نيست . زيرا اين پديدهء جديد تمام عوامل و خواستهاى ارادى او را تحت كنترل در آورده و در مرتبهء نخست منشأ اعتقادى نوين براى خود او شده است و در مرتبهء بعد براى ديگران . از سوى ديگر ، نگرشى نقّادانه در متن پيام و آثارى كه حاصل وحى و ارتباط غيبى پيامبر است ، به ما اجازه مىدهد كه منشأ و ماهيت اين فكر جديد را در مقايسه با انديشههاى سابق او ، ارزيابى كنيم . به ويژه اين متد تحليل براى ما ارزش مؤكّد مىيابد كه مكرّر در اشارات قرآن كريم با اين نكته مواجهيم كه معاصران و همشهريان پيامبر با توجه به خصيصههاى بشرى خويش مىكوشيدند تفسيرهاى گوناگونى از ماهيت وحى نبوى اظهار و عرضه كنند . پيوسته اين تفسيرها از سوى شخص گيرندهء وحى و نيز متن پيام وحى ، همراه با شواهد و ادلّهء مشهود و معقول نفى و طرد مىشد . موضوع بررسى خويش را طبعا دربارهء پيامبرى قرار مىدهيم كه از لحاظ زمانى نزديكترين پيامگير الهى به عصر ما ، و از نظر جامعيت و استوارى پيام و صحت انتساب و سنديت تاريخى ، منحصر به فرد است . قالب و محتواى وحى محمدى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم تنها وحى تغيير نيافتهاى است كه متن آن جملگى به صورت متواتر در ميان فرهنگ بشرى باقى مانده است . « 1 » اين امر از نظر تاريخى نزد همهء مردم دنيا
--> ( 1 ) اين خصيصه دربارهء هيچ كتاب آسمانى و هيچ پيامبر ديگرى نيست . عيسى عليه السّلام كه آخرين حلقه از