خدشه واقع نشود توجيه ديگرى نيز دارد : احتمال دوم : ممكن است گفته شود جمع قرآن امام على به صورت ديگر و با انگيزه متفاوتى بوده است . و شاهد بر مسئله اين است كه در نقلها آمده كه حضرت ناسخ و منسوخ را در مصحف خود مىنوشت پس در حقيقت نگارش علمى مستقل بوده است . « 1 » البته درست است كه كار حضرت ( همانطور كه بعدها توضيح خواهيم داد ) فراتر از گردآورى مصحف بود و مطالب و علوم فراوان محكم و متشابه ، ناسخ و منسوخ ، تأويل و تفسير ، و احكام شريعت را آورد ، اما بدون شك در مرحله نخست و كار اصلى حضرت گردآورى قرآن در مصحف بود ، و به عبارتى - همانطور كه در ادامه توضيح خواهيم داد - كار حضرت احتمالا در دو بخش انجام گرفت ، بخشى اختصاصا مربوط به قرآن بود و بخشى مربوط به توضيحات و مطالب . وانگهى اين تفسير مشكل تعارض منقولات فراوان اهل سنت است كه با تعبير : اول من جمع زمينه تناقض را فراهم كرده است . جلال الدين سيوطى از كتاب مصاحف ابن اشته از ابن بريده نقل مىكند : اول من جمع القرآن فى مصحف ، سالم مولى ابى حذيفه . « 2 » در حالى كه با شگفتى از اين نقل ياد مىكند و مىنويسد : اين از تعجب بر انگيزترين چيزهايى است كه درباره نخستين گردآورنده قرآن نقل شده است ، ولى اسنادش منقطع است و ممكن است به امر ابوبكر او جزء جامعين قرآن باشد . بگذريم از اينكه در نقل جمع سالم مولى ابى حذيفه ( در عهد خليفه اول ) اشكالات فراوانى مطرح است ، مانند اينكه :

--> ( 1 ) - آلوسى ، تفسير روح المعانى ، ج 1 / 41 ، بيروت ، دار الفكر ، 1417 ق . ( 2 ) - الاتقان ، ج 1 / 205 .