الناسخ و المنسوخ » و تعبيرات ديگرى كه همه آنها حكايت از اين دارد مسئله جمع مربوط به نگارش ، تأليف ، در عرصه مصحف شدن ، بين دو لوح قرار گرفتن ، قرار دادن در مصحف و تعبيرات مشابه ديگر بوده ، و لذا اگر خبر نخست چنين مفهومى نداشته باشد ، كه دارد ، اما اخبار ديگر در چگونگى عمل امام على بسيار صريح است ، به اين جهت بجاى اينكه اين توجيهات انجام شود ، بهتر آنست كه بپذيريم دو جمع اتفاق افتاده ، جمعى بوده كه توسط امام امير مؤمنان على عليه السّلام انجام گرفته با توجه به معلومات خودش و مستندات و الواح خانهء پيامبر و جمعى به دستور ابوبكر توسط زيد بن ثابت . « 1 » البته مفهوم اين جمع آن خواهد بود كه ديگر ابوبكر نخستين كسى نبوده كه دستور به گردآورى قرآن داده و پيش از او كسانى ديگر اقدام به اين عمل كرده‌اند . خصوصا با حفظ اين نكته كه ابوبكر پس از تمام شدن كار زيد نسخه را در صندوقى گذاشت . بنابر اين خبر سجستانى با اخبار ابن ضريس و ابن اشته تكميل مىگردد و انقطاع سند بر طرف مىشود و چه بسا اين انقطاع از سوى كاتبان و مستنسخان كتب بوده ، چون عين همين مضمون از ابن سيرين در اسناد ديگر آمده است و ديگر اشعث بن سوار كندى هم در طريق نيست تا مورد تضعيف قرار گيرد و معناى جمع هم كاملا تبيين شده است . اما نسبت توهم دادن به فردى مانند عبد خير و در نتيجه تضعيف وى ، نيز نوعى دوگانگى و درماندگى است . در آنجا كه از ابن عبد خير نقل

--> ( 1 ) - صرف نظر از اشكالات و شبهاتى كه به روايات جمع قرآن وارد شده و تفضيل آن در كتاب كاوشى در جمع قرآن از نويسنده آمده كه اين روايات اضافه را بر اين كه متناقض و متعارض است ، با كتاب خدا مطابقت ندارد و بر خلاف عقل و اجماع مسلمين در تواتر قرآن است .