« ما نزلت على رسول اللّه آية من القرآن الّا اقرأنيها و املاها علي فكتبتها بخطى و علمنّى تأويلها و تفسيرها . . فكتبته و ما ترك شيئا علّمه اللّه عز و جل من حلال و حرام » . « 1 » بر پيامبر آيه‌اى از قرآن نازل نشد مگر اينكه پيامبر آن را بر من خواند و املا كرد و من به خط خودم آن را نوشتم . پيامبر تأويل و تفسير اين آيات را آموزاند ، باز من آنها را نوشتم و خلاصه ، چيزى را كه خدا به پيامبر تعليم داده بود و من آن را ياد گرفتم ، بر جاى نگذاشتم و همه را نوشتم . از اين روايت استفاده مىشود كه نوشتن قرآن پس از نزول يا در اوان نزول و در حيات پيامبر بوده است ، زمانى كه آنها را از پيامبر تعليم مىگرفته و در شرايط نزديك به تاريخ نزول بوده است . همچنين استفاده مىشود كه تفسير و تأويل گرچه تعليمش در زمان پيامبر بوده ، اما نگارش و انجامش پس از رحلت پيامبر و يا دست كم قسمتى از آن در مرحله بعدى بوده است ، زيرا مىفرمايد : فما نسيت آية من كتاب الله و لا علما املاه علي . من آيه‌اى از آيات كتاب خدا را فراموش نكردم ، همينطور علومى كه پيامبر بر من مىخواند . مسئله نسيان ناظر به فاصله نگارش با خواندن است و لذا محتمل است ، عمده كار تفسير و تأويل قرآن پس از رحلت حضرت باشد . در تأييد اين كلام عبارت ديگرى از حضرت است كه مىفرمايد : « فلم انس منه حرفا واحدا و لم يفتنى من ذلك شىء لم اكتبه « 2 » » . پس حتى حرف واحدى هم از آن گفته‌ها را فراموش نكردم و از آنها چيزى را از دست ندادم تا آن را ننويسم . اگر نوشتن بدون فاصله و پس از استماع يا در همان

--> ( 1 ) - كمال الدين ، ج 1 / 401 ، مجلسى ، بحار الانوار ، ج 89 / 99 . ( 2 ) - كلينى ، كافى ، ج 1 / 64 ، ح 1 ، مجلسى ، بحار الانوار ، ج 89 / 99 .