حديث نبوى مىشود . اما سئوال اين است كه اين نگارش در چه زمانى انجام گرفته ، آيا در حيات پيامبر و با روند نزول قرآن و تدريجى بوده يا آنكه پس از فوت پيامبر بوده است . اگر پيش از فوت پيامبر بوده ، كار تأليف و گردآورى به چه معنا بود و چه قسمتى از كار ناتمام مانده بود تا حضرت در مدت خانه‌نشينى آن را به انجام رساند . و اگر پس از فوت پيامبر بود در چه فرصتى و با چه روشى . از ظاهر رواياتى كه در اين باب رسيده به دست مىآيد كه نگارش مصحف ، همزمان با املاى پيامبر بوده و اگر بعدا كارى انجام شده ناظر به تكميل و بازنويسى آن بوده است . از برخى روايات استفاده مىشود ، كار حضرت پس از فوت پيامبر در دو بخش بوده است ، در بخشى جمع‌آورى و مجلد كردن بوده و در بخشى نگارش و تأليف : « اقبل علىّ القرآن يؤلّفه و يجمعه . . . و كان فى الصحف و الشظاظ و الأسيار و الرقاع ، فلمّا جمعه كله و كتبه بيده تنزيله و تأويله و الناسخ و المنسوخ . « 1 » على عليه السّلام پس از فوت پيامبر به گردآورى و تأليف قرآن روى آورد ، قرآنى كه در صفحه‌هاى ورق ، چوب ، پوست حيوانات و پوست درختان بود ، تماما گردآورى كرد و آنها را با دست خود تنزيل و تأويل و ناسخ و منسوخ آن را نوشت . تعبير : كتبه بيده تنزيله ، ناظر به عمل دوم حضرت - افزون بر گردآورى - است . در روايت كمال الدين صدوق آمده است :

--> ( 1 ) - كتاب سليم ، ج 2 / 581 .