سيد محمد على ايازى

97

كاوشى در تاريخ جمع قرآن ( فارسى )

گزارش نيامده است . « 1 » اين اختلاف و تشتت در چگونگى مصاحف صحابه نسبت به مصحف ابن مسعود ( م 32 ) نيز صادق است ؛ زيرا باز ميان گزارش ابن نديم و سيوطى اختلاف است و هر كدام ترتيب و تعداد سوره‌ها را در آن به گونه‌اى نقل مىكنند . مثلا ابن نديم مىگويد : تعداد سوره‌ها در مصحف ابن مسعود 110 مىباشد كه وقتى شمارش مىشود 105 سوره بيشتر نيستند و ترتيب آن‌ها از بقره شروع مىشود و سوره فاتحه و معوذتين كلا در اين مصحف ياد نشده است . البته ابن نديم از ابن اسحاق نقل مىكند : « من چندين نسخه از مصحف ابن مسعود ديدم كه باز در ميان آن‌ها اتفاق نبوده و بيشتر آن‌ها بر روى پوستى نوشته شده بود كه حك و اصلاح زيادى هم در آن شده بود و من مصحفى را ديدم كه حدود دويست سال پيش نوشته شده بود و در آن سورهء فاتحة الكتاب بود . » « 2 » اين وضعيت در مورد گزارش سيوطى در الاتقان دربارهء مصحف ابن مسعود وجود دارد . « 3 » بنابراين نسخهء مطمئن و مكتوبى از مصحف‌ها وجود ندارد و به دست نيامده تا بتوان به درستى قضاوت كرد و لذا نمىتوان به اين دليل كه مصاحف صحابه اين گونه گزارش شده‌اند ، دليل بر اجتهادى بودن ترتيب گرفت ، زيرا نقل‌ها متعارض ، متهافت ، متناقض ، و مباين با اعتقاد به مصونيت از كاستى و زياده قرآن است . ما معتقديم قرآن موجود همان قرآنى است كه توسط پيامبر نازل شده نه كم و نه زياد و اين گزارش‌ها ، تعداد سوره‌ها و آيه‌ها را جور ديگرى نقل مىكنند و همين دليل بر اين است كه اين اختلاف ، دليل بر عدم توقيفيت

--> ( 1 ) راميار ، محمود ، تاريخ قرآن / 347 به نقل از مقدمتان 64 - 74 . ( 2 ) ابن نديم ، الفهرست / 29 . ( 3 ) سيوطى ، الاتقان ، ج 1 / 223 .