سيد محمد على ايازى
98
كاوشى در تاريخ جمع قرآن ( فارسى )
نيست و به اين نقلها در اختلاف ترتيب و كاستى برخى سورهها نمىتوان اعتنا كرد . به ويژه آنكه در اين گزارشها آمده است كه در اين مصاحف برخى كلمهها تبديل به كلمهاى ديگر شده يا زوائد تفسيرى در آن راه داشته است كه مىتوان اين اختلافها را در كتابهاى ياد شده ملاحظه كرد . به همين دليل ، برخى گفتهاند : « ( بر فرض كه اين اختلاف ثابت شده باشد ) اين ترتيب صحابه جنبهء شخصى داشته و نه جنبهء عمومى . هر كس كه آياتى را از پيامبر خدا دريافت مىكرد و سورههايى را كامل مىنمود ، در كنار هم قرار مىداد و لذا مصحف او متفاوت از مصحف ديگران مىشد . بنابراين ، تنظيم مصحفها جنبه شخصى داشت و كسى هم مدعى نشده كه نمىتوان ترتيب سورهها را براى استفاده شخصى بهم زد . « 1 » دليل بر مطلب اين است كه مثلا ابو بكر مصحفى را توسط زيد تهيه كرد و با آنكه خليفه بود و قدرت و حاكميت را در اختيار داشت ، نزد خود نگه داشت و مصحفهاى ديگر بر آن مصحف عرضه نمىشدند و پس از فوت عمر به دخترش حفصه رسيد و تلقى ديگران از اين مصحف ، جنبهء شخصى آن بود . » « 2 » دليل هفتم مخالفان يكى ديگر از ادلهء مخالفان ، نقد و ترديد در ادلهء موافقان توقيفيت است كه گفتهاند با عنايت به ناكافى بودن دلايل مطرح شده در باب توقيفيت ، تنها راه باقى مانده ، اجتهادى بودن ترتيب سورهها خواهد بود و جمع و ترتيب قرآن منتسب به عثمان خواهد شد .
--> ( 1 ) ابن زبير ثقفى ، احمد بن ابراهيم ، البرهان فى تناسب القرآن / 45 ، مقدمه محقق سعيد فلاح . ( 2 ) راميار ، محمود ، تاريخ قرآن / 330 .