سيد محمد على ايازى

96

كاوشى در تاريخ جمع قرآن ( فارسى )

اما نكته مهم در اين است كه تا چه حدّى مىتوان به اين اختلاف و نقل‌هايى كه دربارهء اين تفاوت گزارش شده استناد كرد . مشكل عمده‌اى كه در برابر اين گزارش‌ها وجود دارد ، تعارض و تناقض اين نقل‌ها است . مثلا ابن نديم در كتاب فهرست ، درباره مصحف ابى بن كعب نقل مىكند كه مصحف وى داراى 116 سوره و 6210 آيه است و در ترتيب مثلا به جاى سورهء مائده ، سوره يونس نوشته شده است ولى در بقيه سوره‌ها ترتيبش همانند مصحف موجود است « 1 » . در حالى كه اگر مجموع سوره‌هاى ياد شده در اين كتاب را بشماريم 102 سوره مىشود نه 116 سوره ؛ كه ابن نديم مىگويد : اگر بر فرض سوره‌هاى تغابن و ماعون را نيز در اين صورت به حساب آوريم ، جمع سوره‌ها 104 مىشود . اما جالب است بدانيم كه سيوطى در كتاب الاتقان گزارش ديگرى از مصحف ابى بن كعب به دست مىدهد . وى به نقل از ابن اشته ترتيب ديگرى را نقل مىكند كه در آن سوره‌هاى ابراهيم ، فرقان ، سجده ، ملائكه ، زخرف ، انسان و بروج نيست و در آن 109 سوره آمده است . همچنين دعاى خلع و حفد به عنوان دو سوره تلقى شده است ، و ترتيب آن‌ها عموما با مصحف كنونى وفق مىدهد جز آنكه برخى سوره‌ها يك نام گرفته و يا نام برخى سوره‌ها مثل سورهء قتال ، سوره ظهار ( مجادله ) و برخى اختلاف در ترتيب آمده است . در هر حال ، با گزارش اين نديم در زمينهء ترتيب سوره‌ها متفاوت است . « 2 » دربارهء همين مصحف گزارش ديگرى داريم كه گرچه به ترتيب مصحف موجود نزديك‌تر است ، امّا سوره ملك ( 67 ) با سوره سجده ( 32 ) يك جا آمده است . تعداد سوره‌ها 114 سوره است و دعاى خلع و حفد نيز در اين

--> ( 1 ) ابن نديم ، الفهرست ، چاپ تجدد / 30 . ( 2 ) سيوطى ، الاتقان ، ج 1 / 223 ، تحقيق محمد ابو الفضل ابراهيم .