سيد محمد على ايازى
81
كاوشى در تاريخ جمع قرآن ( فارسى )
شيعه تحت تأثير روايات فريقين به نامرتب و غير مؤلف بودن قرآن تا پس از حيات پيامبر گرايش پيدا كردهاند . اين گروه از دانشمندان ، گذشته از روايات تدوين آيات در عهد خلفا ، به اخبارى استناد مىكنند كه چون وقت وفات پيامبر خدا رسيد ، به على ( ع ) وصيت كرد : آيات قرآنى را كه در پشت سرم بر روى صفحات و رقعهها پراكنده است گردآور تا از ميان نرود . « 1 » و حضرت بنا به نقل ابن نديم در الفهرست « 2 » پس از كفن و دفن پيامبر در خانه نشست و به مدت سه روز آنها را جمعآورى كرد و در ثوب واحد و لباس يكسان درآورد تا ميان دو جلد قرار گيرد . در برخى از روايات آمده كه حضرت پس از وفات رسول خدا سوگند ياد كرد كه ردا به دوش نگيرد تا قرآن را در دفترى گرد آورد . « 3 » در برخى از اخبار آمده : چون حضرت اين كار را به پايان رساند ، آن را در پارچهاى از حرير زرد نهاده و به مسجد پيامبر آورد و گفت اين است قرآنى كه من جمع كردم . « 4 » به همين دليل ، بنابر اسناد و گزارشهايى كه در جوامع فريقين آمده ، نخستين گردآورندهء قرآن پس از پيامبر ، على ( ع ) است . برخى كه از روى تعصب ، خبر جمع آورى حضرت را ضعيف شمرده و يا گفتهاند بر فرض صحت ، منظور از جمع قرآن ، حفظ تمام آن بوده است « 5 » ، بدان جهت بوده كه
--> ( 1 ) على بن ابراهيم قمى ، تفسير قمى ، ج 2 / 451 ، قم دار الكتاب ؛ نور الثقلين ، ج 5 / 726 ؛ بحار الانوار ، ج 89 / 40 ، چاپ بيروت . ( 2 ) ابن نديم ، الفهرست / 30 چاپ تجدد . ( 3 ) مجلسى ، بحار الانوار ، ج 89 / 52 ؛ كتاب سليم بن قيس هلالى ، ج 2 / 657 ، نشر الهادى . ( 4 ) همان مدرك / 48 ، حديث 7 ؛ على بن ابراهيم ، تفسير قمى ، ج 2 / 451 . ( 5 ) سيوطى ، الاتقان ، ج 1 / 204 ، به نقل از ابن حجر عسقلانى . در هر صورت اين تقابل براى نخستين كس ، تنها به مسأله جمع قرآن محدود نمىشود ، در موارد ديگر نيز از اين سنخ فضيلت نقل شده است مثلا در برابر نقلى كه در مجامع شيعه نسبت به بستن تمام دربها در مسجد النبى جز درب خانهء امير مؤمنان نقل شده ، در اخبار اهل سنت درباره ابو بكر نقل شده است . ( طبقات ابن سعد ، ج 2 / 227 ) .