متصف شدن به وصف دمكراتيك بايد به اصولى پايبند باشد كه مهم‌ترين آنها عبارتند از : 1 . به رسميت شناختن ارزش هر موجود انسانى با قطع نظر از صفاتش . 2 . برابرى همهء شهروندان در برابر قانون ، صرف نظر از مشخصات نژادى ، قومى ، طبقاتى و دينى . 3 . مدارا كردن با افكار و عقايد نامفهوم و مخالف . « 1 » از اين رو ، تبيين موضع اسلام دربارهء اين مسائل ، موضوع جديدى بود كه در كنار بحث از شكل نظام سياسى ، در برابر متفكران اسلامى چهره گشود و آنان را ناگزير به بررسى و ابراز عقيده ساخت . طرح اصل شورا از جانب سيد جمال الدين اسدآبادى به عنوان مبناى اصلى ضرورت نهادهاى نمايندگى و لزوم مشاركت و انتخاب مردم ، از نخستين اقدامات از اين دست است . « 2 » بحث شورا از جمله مباحث جديدى است كه در تفاسير معاصر مطرح شده و مقالات مستقلى نيز دربارهء آن نوشته شده است . « 3 » بحث تساوى « 4 » و حرّيت ، « 5 » آزادى در عقيده « 6 » و در رأى دادن ، « 7 » رابطهء آزادى با برده‌دارى « 8 » و همچنين با جهاد « 9 » مباحث نوخاسته‌اى هستند كه انديشمندان مسلمان را به چالشى سخت فرا مىخواندند . « 10 » مسئلهء

--> ( 1 ) . حميد عنايت ، انديشهء سياسى در اسلام معاصر ، ص 221 . ( 2 ) . مجيد خدورى ، گرايش‌هاى سياسى در جهان عرب ، ص 38 . ( 3 ) . محمد ابراهيم شريف ، اتجاهات التجديد فى تفسير القرآن فى مصر ، ص 358 ؛ عفت محمد الشرقاوى ، الفكر الدينى فى مواجهة العصر ، ص 211 . ( 4 ) . عفت محمد الشرقاوى ، الفكر الدينى فى مواجهة العصر ، ص 152 ؛ محمد ابراهيم شريف ، اتجاهات التجديد فى تفسير القرآن فى مصر ، ص 383 ، 384 ، 386 و 387 . ( 5 ) . عفت محمد الشرقاوى ، الفكر الدينى فى مواجهة العصر ، ص 167 ؛ محمد ابراهيم شريف ، اتجاهات التجديد فى تفسير القرآن فى مصر ، ص 367 ، 377 و 378 ؛ فهد بن عبد الرحمن بن سليمان الرومى ، منهج المدرسة العقلية الحديثة فى التفسير ، ص 390 و 391 . ( 6 ) . فهد بن عبد الرحمن بن سليمان الرومى ، منهج المدرسة العقلية الحديثة فى التفسير ، ص 391 و 392 ؛ محمد ابراهيم شريف ، اتجاهات التجديد فى تفسير القرآن فى مصر ، ص 378 . ( 7 ) . حميد عنايت ، انديشهء سياسى در اسلام معاصر ، ص 222 - 224 . ( 8 ) . همان ، ص 389 - 393 ؛ عفت محمد الشرقاوى ، الفكر الدينى فى مواجهة العصر ، ص 156 . ( 9 ) . محمد ابراهيم شريف ، اتجاهات التجديد فى تفسير القرآن فى مصر ، ص 380 - 382 ؛ فهد بن عبد الرحمن بن سليمان الرومى ، منهج المدرسة العقلية الحديثة فى التفسير ، ص 391 و 392 . ( 10 ) . محمد ابراهيم شريف ، اتجاهات التجديد فى تفسير القرآن فى مصر ، ص 376 و 377 .