شادى نفيسى

117

عقلگرايى در تفاسير قرن چهاردهم ( فارسى )

نوشته ، تنها از نگاه يك اديب به قرآن نظر مىافكند و قدرت آن را در خلق تصاوير و القاى معانى مىنماياند و جذابيت و شگفتى آن را به نمايش مىگذارد . دو كتاب بعدى او ، « التصوير الفنى فى القرآن » در سال 1363 و « مشاهد القيامة » ( صحنه‌هاى رستاخيز ) در سال 1364 با همين ديد نگارش يافته‌اند و به اين مرحله از زندگى تفسيرى او تعلق دارند . مرحلهء دوم : مرحلهء دوم زندگى تفسيرى سيد با نوشتن كتاب « العدالة الاجتماعية » در سال 1367 آغاز مىگردد . او در اين مرحله ، با نگاهى جديد به قرآن نظر مىافكند و آن را كتاب فكر ، عقيده و ايدئولوژى مىداند . پيوستن او را به جمعيت اخوان المسلمين در سال 1369 بايد نتيجهء اين دگرگونى فكرى دانست . چاپ اول تفسير فى ظلال القرآن نيز ثمرهء اين ايام است . او در سال 1369 نوشتن مقالاتى تفسيرى را با نام « فى ظلال القرآن » در مجلهء المسلمون آغاز كرد . سيد تنها هفت شماره از اين مقالات را نوشت و سپس تصميم گرفت آنها را مستقلا به صورت كتاب منتشر كند . جزء اول اين تفسير در سال 1370 منتشر شد . او در اين تفسير ، علاوه بر نگاه اديبانه‌اش به قرآن ، آن را به عنوان يك فكر و ايدئولوژى ، ارزيابى و تفسير مىكند . سيد در سال 1372 در نتيجهء بروز اختلاف بين اخوان المسلمين و سران حكومت ، پس از انقلاب ناصر در مصر ، به اتفاق جمعى ديگر از سران اين جمعيت به زندان افتاد و به پانزده سال حبس با اعمال شاقه محكوم گرديد . مرحلهء سوم : ايام اسارت را بايد دورانى پربار و سرفصلى نو در زندگى تفسيرى سيد تلقى كرد . اگر چه او در اين ايام به نگارش تفسير ، به روال قبل ادامه مىدهد ، اما به تدريج ، تحولى عميق در نگرشش به قرآن پديدار مىگردد و از ديدگاهى تازه آن را تفسير مىكند . سيد ديگر به عنوان يك اديب در قرآن نظر نمىافكند و به عنوان يك متفكر آن را مطالعه نمىنمايد . اگر چه اين همه هست ، اما او اكنون به عنوان يك مبارز ، يك جهادگر ، يك سلحشور در قرآن مىنگرد و آن را كتابى حركت آفرين و منشور عمل ، زندگى و سازندگى مىيابد . اين تحول ، سيد را بر آن داشت تا اجزاى باقى ماندهء قرآن را بر اين مبنا تفسير كند و در قسمت‌هاى تفسير شده و منتشر شدهء پيشين نيز با همين نگرش تجديد نظر كلى كند . چاپ اصلاح شدهء « فى ظلال القرآن » در شش جلد ، كه هم اكنون در دسترس است ،