به قرآن ، فصلى تازه را در تاريخ تفسير قرآن رقم زده و تأثيرى به جاى ماندنى و محسوس بر تفاسير پس از خود گذاشته است . ديدگاه‌هاى نوينى كه پس از آن ، در عرصهء تفسير نمودار گرديدند و اركان سبك‌هاى جديد تفسير را شكل دادند ، تقريبا همه در اين تفسير ريشه دارند . « 1 » تفسير المنار ، حاصل جلسات درس تفسير شيخ محمد عبد ه است كه به اصرار شاگرد و مريدش ، محمد رشيد رضا تشكيل گرديد . اين كلاس‌ها در نيمهء محرم سال 1317 قمرى شروع شد و از ابتداى قرآن تا آيهء 125 سورهء نساء ادامه يافت . عبد ه مدت كوتاهى پس از آن ، در تاريخ هشتم جمادى الاولى همان سال درگذشت . محمد رشيد رضا از درس استاد ، يادداشت برمىداشت . و در نتيجهء پافشارى علاقه‌مندان و اصرار مريدان ، از اول محرم سال 1318 ، انتشار تقريرات درس تفسير استاد را در جلد سوم مجلهء المنار ، آغاز كرد . اين نوشته‌ها هشت سال بعد به صورت مستقل ، بين سالهاى 1326 تا 1931 از جلد دوم تا جلد دهم با نام « تفسير القرآن الحكيم » منتشر گرديد . عبده نام كامل عبد ه ، محمد بن عبد ه بن حسن خير اللّه است و در سال 1365 ه ق ، در خانواده‌اى متوسط در روستاى محلهء نصر ، واقع در بحيره در مصب رود نيل متولد گرديد . تحصيلات مقدماتى را نزد والدش فراگرفت سپس پدرش او را براى تحصيل به جامع احمدى كه پس از الازهر معتبرترين مركز تعليم و تربيت معارف اسلامى در مصر شمرده مىشد به طنطا فرستاد . درسهاى سنتى آن مدرسه ، در عبد ه بىعلاقگى ايجاد كرد و او به انديشه ترك تحصيل ، نزد يكى از داييهاى پدرش ، شيخ درويش از طنطا فرار كرد . شيخ درويش مسلمانى عارف مسلك و زاهدى اهل عمل بود . عبد ه تنها پانزده روز نزد او ماند . اما در اين مدّت اندك ، تحوّلى شگرف در فكر و انديشهء او بوجود آمد . سلامت و جذابيّت تعاليم اخلاقى شيخ درويش در كنار نگرش متفاوت او به ديندارى و مسلمانى ، عبد ه را

--> ( 1 ) . محمد ابراهيم شريف ، اتجاهات التجديد فى تفسير القرآن فى مصر ، ص 253 - 257 ؛ عبد المجيد عبد السلام المحتسب ، اتجاهات التفسير فى العصر الحديث ، ص 211 - 217 .