سئوال براى كسانى كه قائل به نزول دوگانه قرآن - دفعى و تدريجى - هستند آسان است و آنها مىگويند قرآن به صورت دفعى و به يكباره در شب قدر در ماه رمضان نازل شده و نزول تدريجى آن نيز بيست و يا بيست و سه سال طول كشيده است و به‌طورى كه پيش از اين بحث كرديم اساسا اين سه آيه ظهور روشنى در نزول دفعى قرآن در آن شب معهود را دارد به اضافه اينكه روايات متعددى كه نمونه‌هائى از آن را نقل كرديم اين مطلب را تأييد مىكند . بهرحال اگر براى قرآن دو نوع نزول قائل شويم ، در فهم اين آيات مشكلى نخواهيم داشت و خواهيم گفت كه مجموع قرآن يا حقيقت بسيط قرآنى و يا علوم و معارف قرآنى به يكباره در شب قدر از لوح محفوظ به آسمان چهارم يا بيت المعمور يا بيت العزة و يا قلب پيامبر نازل شده است ( مطابق تعبيرات مختلفى كه ذكر آن گذشت ) آنگاه همين قرآن در مقام تفصيل و در قالب الفاظ به تدريج و در طول سالهاى رسالت شرف نزول يافته است . اما كسانى كه نزول دفعى قرآن را قبول ندارند و معتقدند كه قرآن تنها يك بار آن هم به صورت تدريجى نازل شده است ، در توجيه اين سه آيه مطالبى گفته‌اند كه در زير مىآوريم « 1 » : 1 - آغاز نزول قرآن در شب قدر از ماه رمضان بوده است و در توضيح اين مطلب گفته‌اند كه اين سخن مانند اين تعبير است كه بگوئيم فلان حكومت در فلان تاريخ تأسيس شده است كه منظور آغاز تأسيس و شروع كار آن است . اين تأويل نمىتواند مورد قبول باشد زيرا ظاهر آيات سه‌گانه و تركيب و سياق سخن در آنها دلالت بر نزول قرآن به عنوان يك مجموعه و حقيقت واحده‌اى مىكند كه هدايتگر مردم است و دست كشيدن از اين ظاهر ، دليل محكم و روشنى مىخواهد كه قائلين اين وجه چنين دليلى را ارائه نكرده‌اند ديگر اينكه اين وجه با قول اهل سنت كه بعثت پيامبر را در ماه رمضان مىدانند ، سازگار است ولى با نظر علماى شيعه كه روز

--> ( 1 ) - اين وجوه در اكثر تفاسير و كتب علوم قرآنى آمده است ؛ مانند : مجمع البيان ، ج 1 ص 276 - تفسير فخر رازى ، ج 5 ص 80 - الاتقان ، ج 1 ص 40 - البرهان ، ج 1 ص 228 - التمهيد ، ج 1 ص 83 .