و منسوخ آياتى است كه قبلا بر آن عمل ميشده و سپس آيهء ديگرى نازل و جايگزين آن گرديده است . نسخ ، نه تناقض كلامى است و نه اختلاف نظر و تجديد رأى بلكه صرفا يك اختلاف حكمى و ظهور بعد از خفاء است به اين معنى كه در شرايط معين و مدتى معلوم ممكن است حكمى داراى مصالحى باشد و در اثر تغيير شرايط و انقضاء مدت ، حكم نيز تغيير پيدا كند مثلا زمانى مصلحت در آن بود كه كتاب آسمانى مردم تورات و پيامبرشان حضرت موسى ( ع ) باشد و زمانى مصلحت چنان اقتضا كرد كه پيغمبر آنان حضرت عيسى ( ع ) و كتابشان انجيل باشد و وقتى مصلحت در آن بود كه نبوت و پيغمبرى مختص بخاتم انبياء محمّد مصطفى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گردد و كتاب وى قرآن باشد تا نسخ تمام كتابهاى آسمانى و احكام و شرايع گذشته نمايد چه ، مصالح بندگان را در تكاليف و عبادات جز خداى حكيم نداند . بنا بر اين نسخ ، موجب تغيير ارادهء پروردگار نيست بلكه دستور قبلى كه ابلاغ فرموده غير مؤبّد و مدت اجراى آن در علم حق معين بوده و بعدا دستور ثانوى بجاى آن داده شده مانند نسخ توجه از بيت المقدس بكعبهء معظمه و تغيير قبلهء مسلمين ( آيات 143 و 144 سورهء بقرة ) . در قرآن شريف ده آيه در تحويل قبله و اسرار آن از بيت المقدس پايتخت حضرت سليمان ( ع ) به مسجد الحرام پايتخت قرآن نازل شده و سبب اينكه اسلام دو قبله داشته و خانهء كعبه از ابتداء بعنوان قبلهء هميشگى معرفى نگرديده و ذات مقدس بارى تعالى اجازه نفرموده كه او را به همه سمت پرستش كنند اين سؤالات و نظائر آنها را قرآن كريم بيان كرده و طالبين مىتوانند بكتاب ( احكام حج و اسرار آن ) بقلم نگارنده مراجعه فرمايند . بطور كلى آيات منسوخهء قرآن در پرده بما ميفهماند كه اين حكم به زودى منسوخ خواهد شد مانند آيهء ( 15 ) سورهء نساء دربارهء زنانى كه عمل ناشايسته انجام دهند كه در جملهء اخير اين آيه اشارهء سربسته‌اى بنسخ حكم شده و حكم مزبور بموجب