حسن بيگلرى
251
سر البيان في علم القرآن ( فارسى )
ص - علامت وقف مرخص است يعنى بضرورت طول كلام و وفا نكردن نفس براى رسيدن به محل وقف و يا خواندن تمام آيه چنانچه معناى آن نيكو مفهوم شود رخصتى براى وقف موجود است كه در اين صورت اعادهء كلمهء موقوف عليها لازم نيست و در غير اين صورت و در حال اختيار بوصل خوانده شود ( وقف حسن است ) مانند آيهء 26 سورهء ملك : قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ ص وَ إِنَّما أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ ( بگو اى پيغمبر اكرم جز اين نيست كه دانش نزد خداوند است و من ترساننده و آشكار كنندهام ) . لا - نشانهء نفى و عدم جواز وقف است و چنانچه در اثر تنگى نفس و غيره پيش از اتمام مطلب و كلام ، اضطرارا وقف شود اعادهء موقوف عليها از محل مناسب لازم است ( وقف اضطرارى است ) مگر آنكه علامت مزبور در آخر آيه باشد كه بنا - بروايت جناب أمّ سلمة كه قبلا گفته شد وقف بر انتهاى آيات روا است با اينحال در برخى موارد كه ارتباط تام بين جملهء آخر آيه و جملهء اول آيهء ما بعد باشد وصل نمودن مناسب و بلكه اولى است مانند آيات 23 و 24 سورهء مؤمن : وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا مُوسى بِآياتِنا وَ سُلْطانٍ مُبِينٍ لا إِلى فِرْعَوْنَ وَ هامانَ وَ قارُونَ ( و هر آينه بتحقيق موسى را با معجزات و حجّتهاى آشكار بسوى فرعون و هامان و قارون فرستاديم ) . علاوه بر رموز سجاوندى كه فوقا ذكر شد نشانههاى ديگرى نيز متأخّرين از اساتيد علم قرائت ( از جمله تاج القراء شيخ مصدّر بخارى ) تعيين نمودهاند كه در بالاى كلمات بعضى از قرآنهاى قديمى نوشته شده و عبارتند از : قف - س - قفه - ق - قلا - صل - صلى - صق - صب - جه - ك كه شرح آنها چنين است : قف ( بكسر اول ) - فعل امر است يعنى وقف كن كه متأخّرين غالبا بجاى « ط » نويسند و وقف بر آن مطلقا خوب است . س - علامت سكته است ، سكته مشتق از سكوت و عبارتست از قطع صدا و اعراب بدون قطع نفس كه حد فاصل بين وقف و وصل است و پس از قطع صوت ، ما بعد آن بدون تازه كردن نفس خوانده مىشود و در بعضى قرآنها بجاى ( س ) كلمهء « سكته » در بالا يا پائين كلمهء مربوطه نگاشته شده .