بدان نيست ، همان است كه بر اعجاز قرآن دلالت دارد . » « 1 » اين همان تأليف نيكو و شكوه انسجام و استوارى كامل و تأثير آشكار آن در ريتم آوايى است يعنى آن هارمونى قرآنى كه هر شنونده آيات اين كتاب ارجمند - چه عرب و چه غيرعرب - به‌وجود مىآيد و متأثر مىگردد . « 2 » گسترش دلالت اعجاز بلاغى با طبيعت كتاب آسمانى كه نشانهء قدرت خداوندى است ، تناسب دارد . البتّه شناخت تأثير بلاغى شعر دشوار است ؛ چون چه‌بسا شعرى كه بر جان جايگاه شايسته‌اى مىيابد اما وجهى براى آن نمىيابد . « 3 » بدين ترتيب مفهوم اعجاز بلاغى از غير آن در شمول و دلالت فراگيرتر است و بسيارى از جنبه‌هاى اعجاز مثل حسن تأليف ، پيوستگى كلام ، تناسب آيات و سور ، آغاز و پايان سوره‌ها ، شكوه و عظمت آن را دربرمىگيرد . « 4 » اگر اعجاز بلاغى مفهومى از جنس كلامى است كه تأثير خارق‌العاده‌اى بر جان دارد ، پس چگونه تأثيرگذار است ؟ و ارزش اعجاز بلاغى در قرآن به چيست ؟ ارزش اعجاز بلاغى بدون ترديد عربها به‌طور فطرى و بدون بررسى و پژوهش و مطالعه اعجاز قرآن را دريافتند . آنان به واسطهء سرشت دست‌نخوردهء عربى و ذوق سليم و فصاحت و بيانى كه خداوند به آنان بخشيده بود آن را دريافتند تا شايستهء به دوش كشيدن رسالت آن باشند . « 5 » اين يعنى تلاوت اندك يا زياد يا تمامى قرآن بر عربها دليل قاطعى است كه اين كلام با جنس كلام عرب متفاوت است يا به اين معناست كه تمام آن‌چه در قرآن دربارهء امت‌هاى پيشين ، خبرهاى غيبى و دانشهاى شگفتى از

--> ( 1 ) اعجاز القرآن ، باقلانى ، ص 275 . ( 2 ) فنون البلاغة ، ص 9 . ( 3 ) الاعجاز البلاغى ، ص 45 . ( 4 ) معترك الأقران ، ج 1 ، صص 27 ، 74 ، 242 ، 244 ، 246 ، 269 ، 286 . ( 5 ) تطور دراسات اعجاز القرآن ، ص 213 .