اكبر ايرانى قمى

80

روش شيخ طوسى در تفسير تبيان ( فارسى )

يكپارچگى و سازگارى جزء جزء كلام به يكديگر است . » همچنين ابو بكر باقلّانى 95 ( 403 ق ) مىگويد : « نظم قرآن در يكنواختى و چند گونگيها ، در پيوستگيها و جداييها ، در آغازها و انجام‌ها ، و در هر روشى كه پيش گرفته ، جملگى هيچ تفاوتى نمىكند . » اما سيوطى 96 ( 911 ق ) چنين مىگويد : « برگشت تناسب و تناسق ميان آيات ، به معنايى است كه رابط ميان آنهاست . » بنابراين برخى ، نظم قرآن را در تطابق با نحو و بعضى ديگر ، نظم معنوى و اسلوب بديع و مجموعه ترتيب و تأليف را نظم معجز مىدانند . اعجاز در نظم مرحوم شيخ الطائفه ذيل آيهء ياد شده چنين مىفرمايد 97 : و قوله تعالى « فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ » اراد به ما يقاربه فى الفصاحة و نظمه و حسن توصيفه و تأليفه ليعلم انهم اذا عجزوا عنه و لم يتمكنوا منه انه من فعل اللّه تعالى . . . مراد آيه از تحدى به مثل ، در بعد فصاحت و نظم آيات و انسجام و هماهنگى آنهاست و كسى قادر نخواهد بود مانند آن را بياورد و خواهد دريافت كه اين قرآن كتاب خداست . وى دربارهء اعجاز بلاغى قرآن مىفرمايد 98 : و القرآن عبارة عن هذا الكلام الذى فى اعلى طبقات البلاغة مع حسن النظم و الجزالة و كل شىء منه فيه فائدة و كل فصل منه فيه فائدة اخرى . بنابراين ، نظم و همبستگى و هماهنگى و يكنواختى ميان آيات و سور از شاخص‌ترين وجوه اعجاز است 99 كه مىتوان بر صدق نبوت ، بدان استدلال نمود . 100 فخر رازى ذيل تفسير آيهء كريمهء « آمَنَ الرَّسُولُ » پس از ذكر چهار وجه درباره نظم آن ، چنين مىگويد 101 : و من تأمل فى لطائف نظم هذه السورة و فى بدائع ترتيبها ، علم أن القرآن كما أنه معجز بحسب فصاحة الفاظه و شرف معانيه ، فهو ايضا معجز بحسب ترتيبه و نظم آياته . . . . پس از روشن شدن جايگاه نظم ، اينك به ذكر ديدگاه مرحوم شيخ درباره نظم