اكبر ايرانى قمى

77

روش شيخ طوسى در تفسير تبيان ( فارسى )

خاندان عصمت - عليهم السلام - و دفاع از حقانيت ايشان مىپردازد . مثلا ذيل آيه « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ . . . 83 چنين مىفرمايد : « در مورد نزول اين آيه كه در شأن چه كسى نازل گرديد چهار قول وجود دارد 84 : 1 - بنابر گفته حسن و قتاده و ضحاك و ابن جريح اين آيه در شأن ابو بكر نازل شده است . 2 - بنابر روايتى كه از باقرين - عليهما السلام - نقل شده و عمار و حذيفه و ابن عباس نيز بيان كرده‌اند آنكه اين آيه در شأن اهل بصره و كسانى كه با امام على - عليه السلام - جنگيدند ، نازل گشته است . » سپس شيخنا به تقويت قول دوم پرداخته و چنين اظهار مىدارد : « آنچه اين نظر و تأويل را تقويت مىكند اين است كه خداوند صفات و ويژگيهايى را در اين آيه مذكور آورده است كه جملگى آنها را در امام على - عليه السلام - مىتوان يافت و پيامبر گرامى نيز مطابق لفظ آيه فوق بدين مطلب گواهى داده است . . . » آنگاه به ذكر فضايل حضرتش پرداخته و استطرادا ، به نكاتى تاريخى اشاره مىكند . اما قول اول را بسيار بعيد دانسته و آنگاه در توضيح وجه استبعاد مىفرمايد : « زيرا اگر خداوند كسى را با عزيز بودن و مجاهد فى سبيل اللّه بودن توصيف مىكند و از سرزنش دشمنان در امانش مىدارد چگونه مىتوان باور داشت كه اين آيه متوجه كسى است كه نه مشركى را به قتل رسانده و نه كشته‌اى در راه اسلام داده و نه در جنگى با پيامبر شركت جسته كه در آن رنجى برده يا دچار مصيبتى گشته و يا عضوى را از دست داده باشد بلكه گريختن از آن ، صفت او و فرار از مهلكه ، ويژهء وى بود . در جنگهاى گوناگونى از جمله جنگ احد مغلوب و دچار شكست گرديد . از اينرو ، چگونه چنين فردى كه هرگز سابقهء جهاد چشمگيرى در تاريخ ندارد به مجاهد فى سبيل اللّه از طرف خداوند توصيف گردد ! ؟ آيا با توجه به شناخت به صفات بارز امام على به شخص ديگرى كه چنين اوصافى ندارد عدول شود چيزى جز تعصب آشكار نيست ؟ ! » در اينجا ، شيخ به واقعيّت مهمّى اشاره مىكند كه : در تفسير آيات لازم است