اكبر ايرانى قمى

78

روش شيخ طوسى در تفسير تبيان ( فارسى )

با آزادانديشى و واقع‌نگرى با رخدادها - آنچنانكه هست - برخورد كرد و از هرگونه تعصب كوركورانه خوددارى و پرهيز نمود ؛ و در پايان به خواننده هشدار مىدهد : « كه مبادا گمان كند ، ما قصد كوبيدن و طعن ابو بكر را داريم ؛ چه اعتقاد ما درباره وى « أجلّ شىء » مىباشد ، بلكه آنچه بيان نموديم خواستيم اثبات كنيم كه آيهء مذكور تنها بر فضايل مولى دلالت دارد . 4 - ازجمله مسائلى كه در باب اسباب نزول ، از ديرباز ميان دانشمندان علم اصول ، مورد بحث و نظر بوده است ؛ اين مسئله اصولى است كه : « آيا اعتبار در عموم لفظ است ، يا در خصوص سبب » ؟ به عبارت ديگر ، آيا خاص بودن سببى - در صورتى كه تعبير آيه عام باشد - موجب تخصيص حكم آن به مورد نزول مىشود ؛ يا اينكه تعبير عام معتبر و مىتوان آن را به موارد و پيشامدهاى مشابه ، تعميم داد ؟ در مواردى كه سبب و لفظ هر دو خاصّند چطور ؟ مرحوم شيخنا ، نظر مشهور را برمىگزيند ، و آن اعتبار عموم لفظ است نه خصوص سبب ، و به ندرت به اين مطلب تصريح مىكند . 85 شكّى نيست ؛ در جايى كه لفظ و سبب هر دو خاصّند ، به همان شخص معين و مورد نظر منحصر مىشود . لذا شيخ در آياتى چند ، مانند آيهء ولايت ، به بررسى ابعاد آن پرداخته و به مقصور بودن آن به مولى على - عليه السلام - تأكيد مىورزد : مثال : الف - وَ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَناتِ . 86 قال سعيد بن جبير : هذه الآية نزلت فى عائشه . و قال الضحاك : فى نساء المؤمنين . اما ديدگاه شيخ نسبت به دو قول ياد شده چنين است : و هو ( قول ضحاك ) الأولى ، لانه اعمّ فائدة و ان كان يجوز ان يكون سبب نزولها فى عائشة « فلا تقصر الآية على سببها . » 87 مثال : ب - إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ . 88 اختلفوا فيمن نزلت هذه الآية فيه 89 ، فروى ابو بكر الرازى و الطبرى و الرّمانى و مجاهد و السّدّى ، أنّها نزلت فى علىّ ( عليه السلام ) حين تصدّق بخاتمه و هو راكع ، و هو قول ابى جعفر و