اكبر ايرانى قمى
49
روش شيخ طوسى در تفسير تبيان ( فارسى )
تبيان ذكر نكرده است و بيشتر با عناوين « و قالت المجبّره » و كلمات مبهم ديگر ، از تصريح نام ايشان ، بر خلاف سران معتزله ، خوددارى نموده است . اينك به ذكر مصادر و منابعى كه شيخ در روش فراگير خود ، و بطور نسبتا گستردهاى « به ويژه از منابع كلامى » بهره جسته ، مىپردازيم و از ذكر مراجع و مآخذى كه كمتر نامى از آنها برده ، اجتناب مىنماييم . اقوال و احاديث درخشان ائمه معصومين - عليهم السلام - به عنوان يكى از مهمترين منابع تفسيرى و فقهى تبيان به شمار مىآيد ( كه به طور مبسوط در مبحث « جايگاه نقل و تفسير به سنت » ، به بررسى و ارزيابى آن خواهيم پرداخت . ) 1 - صحابه نقل گفتهها و نظرات تفسيرى صحابه نيز به گونهء چشمگيرى در صفحات پرنور تبيان ، به نظر مىرسد . بررسى و ارزيابى اقوال ايشان و روش طرح و ردّ و ترجيح آنها در مبحث « جايگاه نقل » به خواست خداوند خواهد آمد . از جمله صحابهء پيامبر اكرم - صلىّ اللّه عليه و آله و سلم - كه در تفسير شهرت يافتند ، مولى امير المؤمنين - عليه السلام - ، ابن عباس شاگرد ايشان ، عبد اللّه بن مسعود ، جابر بن عبد اللّه انصارى ، ابى بن كعب و ابو سعيد الخُدرى را مىتوان نام برد . 2 - تابعين در اين قسمت به شناسايى اجمالى تابعين و تابعين تابعين به ترتيب سال وفات و نيز كتب تفسيرى منسوب به آنها مىپردازيم . يادآورى مىشود كه اقوال و روايات تفسيرى اين عدّه ، بيش از ديگر تابعين ، در تفسير تبيان به چشم مىخورد ؛ لذا آشنايى كوتاه با آنها مفيد به نظر مىرسد . 1 - سعيد بن جبير بن هشام اسدى ، تابعى ( 95 ه . ) . صاحب تأسيس الشيعه ، وى را نخستين كسى مىداند كه تفسير نگاشت 1 و در الذريعه 2 تفسيرى به نام وى آمده است . اقوال تفسيرى وى در تبيان بسيار است . 2 - مجاهد بن جبير ( يا جبر ) ابو الحجّاج مكّى ( 104 ه . ) .